Dù vậy, báo cáo của Citigroup (công ty dịch vụ tài chính lớn của Mỹ, trụ sở đặt tại New York) cũng nêu ra một số điểm tích cực của kinh tế VN.

Thứ nhất là thâm hụt thương mại giảm. Nhập khẩu giảm nhiều, nhất là sau cơn biến động của giá xăng vào tháng 7 vừa qua. Còn xuất khẩu duy trì mức tăng ổn định 46% trong tháng này. (Tuy nhiên, Citigroup cũng chỉ ra rằng kim ngạch xuất khẩu tăng một phần rất lớn là do giá cả hàng hóa tăng mạnh).

Thứ hai là tỷ giá hối đoái đã ổn định một cách tương đối trong biên độ giao dịch chính thức. Thứ ba là dòng vốn FDI cùng kiều hối ở nước ngoài vẫn đổ về.

Đó là những dấu hiệu tốt của nền kinh tế. Nhưng Citigroup cũng cảnh báo về nhiều điểm xấu: Xuất khẩu có nguy cơ suy yếu, đầu tư nếu không hiệu quả sẽ tiếp tục dẫn tới lạm phát, và tăng trưởng chậm lại.  

Xuất khẩu gặp khó khăn

Tiêu dùng trên nhiều thị trường, nhất là tại Nhật Bản và châu Âu, đang giảm và có nguy cơ kéo dài sang năm 2009. Do vậy, việc xuất khẩu những mặt hàng chủ lực của VN như may mặc và đồ điện tử sẽ chịu sức ép lớn.

Bên cạnh đó, cho đến nay VND chỉ mới giảm giá 2% so với USD, trong khi chỉ số giá tiêu dùng trong nước đã tăng tới 20% một tháng. Lạm phát nội địa làm chi phí tăng, trong khi ở bên ngoài, VND lại đang có xu hướng mạnh lên trong tương quan với USD. Điều này làm suy yếu khả năng cạnh tranh trong xuất khẩu của VN trước các nền kinh tế châu Á khác, đặc biệt khi vào thị trường châu Âu.

Đầu tư vẫn tăng… nhưng vấn đề là hiệu quả

Tháng 7, lượng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký đạt 44,5 tỷ USD. Từ đầu năm đến nay, một nửa FDI được huy động vào sản xuất công nghiệp và sẽ tạo ra tới 20% sản lượng của khu vực này. Đây là một tỷ lệ đáng mừng, và với đà này, đầu tư vào Việt Nam năm nay chắc chắn sẽ vượt kỷ lục lập được năm 1995.

Đình công của công nhân tại một công ty ở TP HCM. (Ảnh: Hà Dịu)

Giải thích việc FDI vẫn tăng trong bối cảnh lạm phát và suy thoái, Citigroup cho rằng, trước hết, có thể vì các nhà đầu tư nước ngoài chưa mất lòng tin vào triển vọng phát triển của VN. Nhưng thật ra, nguyên nhân quan trọng hơn là đa phần các dự án đầu tư đều đã được ký hợp đồng từ lâu trước khi lạm phát. Cho đến nay, nền kinh tế VN mới trải qua 9 tháng lạm phát trên 10%, và 4 tháng trên 20%.

Dù thời gian chưa kéo dài, nhưng lạm phát ảnh hưởng rất mạnh tới đời sống của công nhân - những người vốn vẫn dành một lượng lớn ngân sách gia đình vào sinh hoạt tối thiểu. Sức ép lạm phát khiến họ bất mãn. Đình công đang trở thành một hiện tượng ngày càng phổ biến. Tuy vậy, hiện tại, có vẻ như giới tuyển dụng nhìn chung vẫn giữ được tỷ lệ tăng lương thấp hơn tỷ lệ lạm phát. 

Các chuyên gia của Citigroup cho rằng, chi phí nhân công thấp là một lợi thế cạnh tranh của VN, và bất chấp lạm phát, FDI vẫn có thể dễ dàng vượt mức 60% trong năm nay. Tuy vậy, đã đến lúc việc đầu tư đòi hỏi đi vào năng suất. Họ cho rằng VN “có vấn đề” trong việc biến những khoản đầu tư gia tăng thành sự gia tăng năng suất.

Với việc FDI ồ ạt đổ vào VN như trong giai đoạn từ năm 2006 đến nay, nếu không sử dụng vốn hiệu quả, các dự án sẽ chỉ làm tăng thêm gánh nặng lạm phát.

Tăng trưởng chậm lại

Citigroup dự đoán, tốc độ tăng trưởng của toàn cầu năm tới sẽ giảm, khi châu Âu, Nhật Bản và các nền kinh tế đang nổi khác bị suy thái. Khi cầu trên thị trường bên ngoài yếu đi, xuất khẩu của VN cũng sẽ suy yếu, và tăng trưởng kinh tế bị chậm lại rất nhiều.

Tăng trưởng nhiều khả năng chỉ đạt khoảng 6%/năm cho tới ít nhất hết năm 2009.

Khía cạnh tích cực của tăng trưởng chậm, theo Citigroup, là sự rút lui của lạm phát. Trong bối cảnh cầu về tài chính lớn mà hoạt động của các ngân hàng lại gặp khó khăn, Chính phủ sẽ bị buộc phải hỗ trợ đầu tư mà không có trợ giúp của vốn nước ngoài. Trong những điều kiện đó, lạm phát có thể xuống dưới 10% theo đúng mục tiêu VN đề ra.

Chỉ có điều, không nhất thiết có chuyện ngược lại. Citigroup cảnh báo, lạm phát thấp hơn không nhất thiết tạo ra tăng trưởng cao hơn.