Hai nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều và Trần Đăng Khoa chiêm nghiệm về hào khí cách mạng tháng Tám và bài học cho hôm nay, trước nhiệm vụ chấn hưng nước Việt, trong bàn tròn trực tuyến: "Hào khí CMT8 và sự chấn hưng nước Việt". 

Mời quý vị nghe cuộc bàn tròn trực tuyến tại đây:

Mỗi ngày, mỗi giờ, ý thức dân tộc là cần thiết

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Hôm nay, 19/8, ngày trọng đại của dân tộc ta, ngày mà chúng ta đã phá tan xiềng xích nô lệ để dành lại độc lập tự do. Hẳn mỗi người dân Việt Nam đều tự hào về ngày hôm nay, nhưng từ niềm tự hào đó, ta nhìn về tương lai, suy nghĩ về những bước phát triển mới của dân tộc, suy nghĩ về chấn hưng dân tộc, suy nghĩ về độc lập trong thời điểm hiện nay. Các anh có những cảm nhận như thế nào?

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Tôi nghĩ rằng, đẹp nhất, nếu có mặt ở cuộc gặp gỡ này là chính những người đã làm nên Cách mạng Tháng 8. Những người đó sẽ cho chúng ta những thông tin và cái nhìn chuẩn xác hơn của người trong cuộc, và còn nhiều điều mà không sách vở nào nói được. Xin cảm ơn VietNamNet đã cho chúng tôi, 2 chàng thi sĩ một Đông một Tây (tôi ở phía Đông - Hải Dương, anh Thiều ở phía Tây Hà Nội - Hà Tây cũ), cùng nhà báo Nguyễn Anh Tuấn, từ 3 góc khác nhau cùng chiêm ngưỡng tượng đài lịch sử - Cách mạng Tháng 8 (CMT8), cùng lùi lại và rút ra những bài học – trước hết là cho mình. Đây là một dịp hiếm hoi. Cảm ơn VietNamNet và độc giả.

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Tôi lại nghĩ về những người khác - những người trẻ, có thể họ không tham gia vào cuộc cách mạng đó, nhưng lại bắt buộc phải gánh những sứ mệnh lịch sử trong tương lai.

Hai nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều và Trần Đăng Khoa tại buổi trực tuyến. Ảnh: Phạm Hải

Trong thách thức, hoàn cảnh, điều kiện và khát vọng của ngày hôm nay, những người như chúng tôi đã bắt đầu già rồi, và những người trẻ mới là những người phải trả lời tiếp những câu hỏi với lịch sử, với dân tộc và tương lai của nước Việt.

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Tôi nghĩ đó là điều mà thế hệ sau sẽ còn làm tiếp. Sẽ còn nhiều cuộc gặp thế này để cùng nhìn lại những giá trị lịch sử, cùng suy ngẫm về hiện tại và tương lai, sẽ có rất nhiều bài học có ích.

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Cá nhân tôi khi được mời tham dự có chút giật mình. Trong cuộc sống, mình có thể tham dự vào một công việc của gia đình, xã hội, nhưng ý thức dân tộc của mình cứ bị trôi theo công việc, mà quên dừng lại, nhìn lại, suy ngẫm và đi tiếp. Sự chiêm ngưỡng tượng đài lịch sử, để so sánh và chiếu rọi lại hiện tại là cần thiết.

Không phải chỉ cuộc bàn tròn này mà mỗi ngày, mỗi giờ, ý thức về dân tộc là cần thiết. Và điều đó, với mỗi người Việt Nam còn rất ít.

CMT8 là kỳ tích của sức mạnh toàn dân và chèo lái của người lãnh đạo

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Ngày xưa, lúc dân tộc lâm nguy, mọi người đều xả thân cho sự nghiệp chung. Ngay sau cách mạng thành công, chúng ta có "Tuần lễ vàng", mọi người hiến của cải để cùng giải quyết khó khăn chung. Nhưng hiện nay, nếu đất nước rơi vào khó khăn, liệu chúng ta có thể kêu gọi các doanh nhân, những người có của cải hiến dâng cho Tổ quốc một lần nữa vì lợi ích chung của dân tộc hay không?

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Cha anh của chúng ta, bằng trí tuệ và sức lực đã làm nên CMT8, 9 năm sau lại làm tiếp chiến thắng Điện Biên Phủ, kết thúc cuộc Kháng chiến chống Pháp. Và rồi 21 năm sau lại kết thúc Cuộc kháng chiến chống Mỹ, giải phóng toàn bộ đất nước, thu giang sơn về một mối, đưa Việt Nam lên một vị thế mới.

Ba mươi năm với đời người cũng là một quãng thời gian dài nhưng chỉ là một chớp mắt với lịch sử. Tôi cho rằng đó là một kì tích, nói như nhà thơ, nhà nghiên cứu Việt Phương, đấy là những giấc mơ tuyệt đẹp của thời đại và có lẽ không thể xuất hiện nhiều lần trong một đời người. Trong những năm tháng ấy, vai trò của quần chúng là vô cùng quan trọng, có sức mạnh làm nên lịch sử.

Nhưng quần chúng chỉ thể hiện được sức mạnh tuyệt vời và thực sự có ý nghĩa khi đứng sau lãnh tụ - là người trực tiếp chèo lái. Quần chúng đứng sau Chủ tịch Hồ Chí Minh thì thành CMT8. Quần chúng đứng sau Lênin thành cách mạng Tháng 10, và sau Hitle thì lại thành chủ nghĩa phát xít.

Vai trò lãnh đạo của Hồ Chí Minh và Đảng ta là vô hạn quan trọng trong những năm tháng ấy. Bằng sự chèo lái sáng suốt, tỉnh táo, đã đưa dân tộc vượt qua rất nhiều thác ghềnh.

Hiện nay chúng ta đang học tư tưởng Hồ Chí Minh, nhưng tôi cảm giác chúng ta vẫn chưa thực sự hiểu được Người, cho đến nay Bác vẫn là một vùng bí ẩn, mà chúng ta chưa khám phá hết được. Đặc biệt là tài nghệ dùng người. Đây là bí quyết quyết định sự thành bại của mọi công việc.

Những năm ấy, không có nhiều ban bệ và các cơ quan chức năng giúp việc rất chuyên nghiệp như hiện nay, mà sao Ông Cụ chọn người chuẩn xác đến thế. Nhiều lắm. Nhưng tôi chỉ xin đơn cử hai trường hợp.

Thứ nhất là việc Bác chọn ông Võ Nguyên Giáp rồi phong thẳng Đại tướng, giao phụ trách quân sự. Ông Giáp là nhà Sử học, chưa từng qua trường lớp quân sự nào. Vậy tại sao Ông Cụ lại nhìn thấy được khả năng quân sự - có thể nói là thiên tài quân sự trong Võ Nguyên Giáp, để rồi sau đó cho Lịch sử Dân tộc ta một vị tướng chỉ có thể xếp sau Trần Hưng Đạo, Quang Trung.

Và trường hợp thứ hai, là tại sao trong những thời khắc cam go nhất của lịch sử Đất nước, Người lại trao vận mệnh của cả dân tộc cho cụ Huỳnh Thúc Kháng - người không phải đảng viên và cũng không có khuynh hướng cộng sản.

Bằng việc đặt lợi ích dân tộc lên trên hết, với tầm nhìn rất xa, rất rộng, Người đã có thể biến mọi tầng lớp nhân dân thành một khối. Nhờ thế mà huy động được sức mạnh của toàn dân tộc.

Còn "Tuần lễ vàng" thì không phải ngày xưa, bây giờ chúng ta cũng vẫn đang làm đó thôi - những chương trình từ thiện, xóa đói giảm nghèo, rồi giúp những người hoạn nạn “Lá lành đùm lá rách, Lá rách đùm lá rách hơn” cũng có thể xem là những biến tấu của Tuần lễ vàng.

Cần người đứng mũi chịu sào dẫn dắt sự hiến dâng

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Sự hiến dâng của cá nhân trong cộng đồng đó hay chủ nghĩa nhân văn trong mỗi con người không mất đi. Hiện nay, trí tuệ, hiểu biết của dân tộc đã được nâng lên cao, sự kiêu hãnh cũng được xác lập, nhưng sự hiến dâng ít ỏi, chưa được hiển lộ, bày tỏ, chưa được biến thành hành động cụ thể? Tôi có cả chút băn khoăn và ngờ vực.

Theo tôi, hiện nay thói vị kỉ, vì cá nhân của con người lại cao hơn. Chúng ta hãy dũng cảm nhìn vào mỗi gia đình, mỗi cơ quan, mỗi tổ chức, sẽ thấy tính vị kỉ, lợi ích cá nhân đang được đặt lên cao hơn.

Sự hiến dâng không mất đi - nếu mất đi thì đã sụp đổ tất cả, nhưng không hiển lộ. Hãy nhìn lại cách dùng người của cụ Hồ, khi cụ trọng thị những người trí thức. Khi dân tộc đặt trước mặt họ như một sự kiêu hãnh, như một trách nhiệm lớn lao, không phân biệt, và họ được trọng thị, được trao niềm tin thì họ sẽ xả thân vì dân tộc. Nhưng giờ đây, cái mà dân tộc đặt lên những công dân nhỏ bé hơn, ít đi, mơ hồ hơn, nên sự khai thác khả năng, sự nhiệt huyết so với trước kia ít đi, sự xả thân giảm bớt.

Tôi cảm nhận sự cống hiến giảm đi so với những năm tháng trước đây. Cần những người đứng mũi chịu sào, dẫn dắt cộng đồng để có sự hiến dâng thực sự.

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Tôi không được sống trong những ngày CMT8, nhưng trong chống Mỹ, chúng tôi đã được tham dự. Chúng ta có một thời gian nan, nguy hiểm, cái chết có thể ập đến bất cứ lúc nào, nhưng đời sống xã hội lại rất đẹp, con người đối với nhau sao mà đẹp đến vậy. Một xã hội trong vắt - không có tham nhũng, không có trấn lột.

Một cô gái có thể một mình đi suốt đêm, có thể dừng lại ngủ nhờ trong một ngôi nhà toàn đàn ông mà vẫn an toàn.Ta có những năm tháng "ra ngõ gặp anh hùng, ra ngõ gặp người tốt". Ngày thứ 2 ở trường nào cũng tuyên dương những tấm gương người tốt việc tốt.

Bây giờ không còn thói quen như vậy. Dù rằng, đời sống của ta có những bước đi mà trước đây có nằm mơ cũng không thể thấy, nhưng cuộc sống trong lành như những năm xưa thì không còn nữa. Vì sao vậy?

Đất nước yên bình nhưng tâm thức chưa yên?

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Các anh có thể lí giải tại sao thời ấy, và bằng giải pháp nào để mang lại một cuộc sống mà ở đó con người lại có thể đem đến cho nhau một xã hội tốt đẹp, lành mạnh như vậy?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Tôi cũng hiểu sự dày vò đó của nhà thơ Trần Đăng Khoa. Tôi cũng đang muốn lắng nghe tại sao chúng ta đầy đủ hơn, giàu có hơn, thì lại không còn một tinh thần như xưa. Tại sao khi chúng ta vương giả lên thì thói hư thật xấu lại trỗi lên, sự độc ác và giả tạo lại nhiều lên? Hẳn là anh Trần Đăng Khoa đã có câu trả lời.

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Tôi cho rằng những năm ấy, đối với mọi con người là vấn đề sống chết. Đời sống khi ấy phức tạp mà đơn giản hơn bây giờ. Nó chỉ đặt ra tồn tại hay không tồn tại, tồn tại bằng việc đánh thắng kẻ thù. Chế Lan Viên gọi đó là những năm "Đất nước có chung tâm hồn có chung gương mặt/ Nụ cười tiễn đưa con ngàn bà mẹ in nhau".

Đó là những năm mà cả dân tộc trên một chiếc xe tăng chứ không phải chỉ có "5 anh em trên một chiếc xe tăng". Những năm ấy muôn người như một, toàn quân, tòan dân một ý chí. Những năm ấy gian khổ, nguy hiểm nhưng tâm thức lại yên.

Giờ đây, đất nước rất bình yên - không nơi nào bình yên như Việt Nam, trên thế giới nhiều nơi chiến tranh, khủng bố, nhưng Việt Nam là một xứ xở hòa bình. Một hình ảnh cực kỳ ấn tượng của APEC nằm ngoài Hội nghị APEC, đó là hình ảnh Thủ tướng Australia chạy bộ 3 lần bên Hồ Gươm cùng các cụ về hưu mà không cần sắc phục bảo vệ. Đó là hình ảnh đẹp, thông điệp tuyệt vời của đất nước thanh bình.

Đất nước hiện nay đã thống nhất toàn vẹn lãnh thổ, nhưng tâm thức lại không phải muôn người như một. Những năm kháng chiến, nuớc loạn nhưng tâm yên. Bây giờ nước yên, nhưng tâm lại loạn. Đấy là một nguy cơ, mà chúng ta không thể lường hết được hậu quả của nó.

Những người quản lý dường như cũng đã biết rất rõ điều này, và cũng đã có những giải pháp nhằm loại bỏ những nguy cơ ấy, nhưng cách làm vẫn mang tính phong trào, làm để tuyên truyền chứ chưa đi vào thực chất. Và thực chất như thế nào, tôi nghĩ rằng các bác ấy hiểu hơn chúng ta, am tường hơn chúng ta nhiều.

Những năm gần đây, chúng ta học tập tư tưởng HCM. Tôi chợt nhớ buổi nói chuyện của cựu Tổng Bí thư Đỗ Mười trong cuộc gặp mặt với các nhà văn. Ông đã nói vo trong 4 tiếng, và tôi đã nghe một định nghĩa ấn tượng của Đỗ Mười về tư tưởng Hồ Chí Minh: "Tư tưởng HCM là gì? Là Việt Nam hóa tất cả những tư tưởng tiên tiến nhất của thời đại,và biến thành hiện thực ở Việt Nam". Rất sâu sắc, rất đúng và chuẩn xác.

Tấm gương không sáng sẽ phản lại những ánh sáng mờ

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Ngày đó không có nhiều quy tắc, kiểm tra giám sát như bây giờ, nhưng cả một xã hội ngay ngắn, nghiêm túc. Còn ngày nay ta phải lo cải cách hành chính, giám sát, hô hào, nhưng chưa giải quyết được vấn đề. Ngày đó các công chức phục vụ thực sự, còn nay thì dân than phiền. Có thể lý giải vấn đề này ra sao?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Câu trả lời vừa đơn giản vừa phức tạp. Và câu hỏi đó không phải chỉ là một cá nhân, mà là do cả xã hội đặt ra.

Chúng ta thử cận cảnh vào, xem trong một gia đình nông thôn, trong năm tháng đói nghèo quần tụ, gắn kết bền vững và có một tâm hồn ý thức rất đẹp, nhưng giờ đây bị phá vỡ.

Hịện nay, người cha người mẹ đã không ứng xử tốt với người bên cạnh như trước kia nữa. Nếu con cái nhìn thấy cha mẹ mang trong mình sự ích kỉ, đối xử với ông bà, cô dì bằng cách khác, thì đứa trẻ sẽ tiếp cận những điều đó.

Đạo đức hay chủ nghĩa nhân văn không mang tính gien, nó thuộc về tính giáo dục. Khi những chiếc gương trước mặt không sáng, sẽ phản những ánh sáng mờ. Và thế hệ kế cận sẽ học theo điều đó.

Hiện nay, khi những người trí thức, người nắm giữ vị trí then chốt đã không gương mẫu, đã ích kỉ, đã thiển cận, thì thế hệ sau cũng sẽ ứng xử tệ đi. Người ta không hiến dâng nữa, vì người ta nhìn những người bên cạnh và người bên trên không hiến dâng, không chân thực nữa.

Ông cha ta gọi là "nhà dột từ nóc". Mỗi gia đình, mỗi khu phố, mỗi cộng đồng cần xem lại vấn đề đó. Tôi cho đó là vấn đề then chốt.

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Ngày đó, học trò đối với thầy giáo là một tình cảm thiêng liêng. Người thầy luôn được xem như một tấm gương mẫu mực. Còn hôm nay thì thật buồn khi hình ảnh người thầy không còn được như vậy.

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Tôi nghĩ là không chỉ hình ảnh người thầy, cha mẹ, mà cao hơn, tôi vẫn muốn nhắc đến chủ tịch HCM, một người lãnh đạo cao nhất của Đảng, Nhà nước, xem đời sống, từ bữa ăn, đến tác phong của cụ.

Trong phim tài liệu "Hồ Chí Minh chân dung một con người" có hình ảnh rất ấn tượng: Cụ Hồ đi chiến dịch, mà chỉ có một bộ quần áo sờn rách. Cụ tự giặt đồ bên suối, rồi quần cộc, mình trần, quần đùi ướt vắt trên mũ cát, áo mai ô phơi trên cái gậy tre, Ông Cụ vừa đi vừa phơi quần áo. Rồi bữa ăn của cụ cũng không khác gì bữa cơm của một người nông dân nghèo nhất.

Với tác phong như thế, lối sống như thế của người lãnh đạo cao nhất đất nước, những cán bộ cấp dưới không dám nghĩ đến điều xấu, chứ đừng nói đến làm việc xấu. Tôi nghĩ vai trò của cán bộ rất quan trọng.

Và trong mỗi gia đình thì vai trò của cha mẹ phải là tấm gương cho con. Bố mẹ xấu thì làm sao con cái tử tế được. Chúng ta có cả một ngày “Gia đình Việt Nam”, nhưng thực trạng gia đình lại đang bị bỏ quên. Các bậc cha mẹ chỉ hùng hục lo kiếm tiền. Con cái nương nhờ thày cô, ở nhà là người giúp việc.
 
Tiền bạc chỉ có giá trị với người đói thôi. Một đứa con nghiện thì cả núi vàng cũng chả là gì. Người thày đầu tiên của con cái phải là bố mẹ. Thày cô chỉ là người phụ thêm.

Việc quản lý xã hội cũng phải bắt đầu từ các gia đình. Nếu bố mẹ nào cũng quản được con cái thì xã hội sẽ không có tội phạm. Việc con cái phạm tội thì bố mẹ không thể vô can. Ngay cả một đứa con còn không “lãnh đạo” nổi thì làm sao tin anh ta có thể lãnh đạo được một phòng, một phường, một tỉnh và lớn hơn nữa…

"Độc quyền" lòng yêu nước?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Trước kia, khi cụ Hồ nhìn vào mỗi người dân, thấy lòng yêu nước trong mỗi người, thì tức khắc lòng yêu nước trỗi dậy. Khi cụ nhìn thấy sự hi sinh của người đó đối với dân tộc, thì tức khắc lòng hi sinh trỗi dậy. Những đức tính đẹp và ác ẩn giấu trong mỗi người, khi ta gọi tên thì nó thức dậy.

Ngày nay, một khi có những cán bộ nghĩ độc quyền lòng yêu nước, thì cũng sẽ có những công dân khác tự hỏi mình có thể thể hiện lòng yêu nước như thế nào?

Vấn đề ở đây là cách tập hợp quần chúng, và cụ Hồ là một tấm gương mẫu mực. Cụ Hồ đã đặt lòng yêu nước của cụ - một nhà lãnh tụ, một nhà văn hóa với một người nông dân ngang bằng nhau, và tất cả được dâng hiến.

Đó là một tâm hồn, một nền văn hoá, nhân văn, tư tưởng của những người vĩ đại.

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Chúng ta nên lưu ý, Hồ Chí Minh không phải là chỉ là nhà tư tưởng, nhà lãnh đạo vĩ đại mà còn là danh nhân văn hóa thế giới. Có nhiều nhà hoạt động chính trị, nhưng nhà hoạt động chính trị mà trở thành danh nhân văn hóa thì không nhiều.

Khi chính trị lên tới đỉnh cao thì mới thành được văn hóa, và khi thành văn hóa thì mới có sức sống trường tồn.

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Thế kỉ 20 dân tộc Việt Nam may mắn có Hồ Chí Minh, vậy thế kỷ 21 này liệu chúng ta sẽ sản sinh một lãnh tụ như thế?

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Tôi nghĩ điều đó không nên đặt ra. Mỗi thời có cái khó, có cách đi của nó. Thiên tài Lỗ Tấn có câu nói nổi tiếng: "Trên mặt đất này không có đường, cứ đi mãi rồi sẽ thành đường". Nhưng đời sau người ta cũng lại nói rất hay và rất đúng rằng: Trên mặt đất đã có đường nhưng cứ đi mãi thì cũng không còn là đường, đường chỉ có ở những bước đi có tính khám phá và sáng tạo.

Bảo vệ tư tưởng của các bậc tiên đế không phải đóng khuôn lại rồi rắp rắp tuân theo một cách máy móc mà lại phải phát triển nó, cập nhật nó để nó không lạc hậu.

Thời đại nào cũng sẽ có vấn vấn đề của thời đại đó, và thời nào cũng phải tìm được câu trả lời .

Sự rạn vỡ nền tảng giá trị bên trong?

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Vấn đề thời đại hôm nay là làm sao dân tộc trở thành một cường quốc, không thua kém năm châu - phải chăng đó là mệnh lệnh của dân tộc, là cuộc chiến một mất một còn của chúng ta hiện nay?

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Trong đời sống của ta hiện nay còn ngổn ngang trăm thứ tệ nạn. Nhưng bức tranh chung của toàn xã hội là rất tươi sáng.Trước đây có nằm mơ, ta cũng không dám hình dung lại có được cuộc sống như bây giờ.

Muốn biết công cuộc đổi mới ra sao, phải nhìn vào đời sống của những người nghèo nhất xã hội, đó là nông dân. Đời sống nông dân quả thật cũng đã được cải thiện một bước. Nhưng làm thế nào đánh thức được tiềm năng dân tộc như Cụ Hồ đã làm trong những năm kháng chiến. Vấn đề là ở đó, chứ tiềm lực đã có sẵn trong nhân dân rồi.

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Tôi cảm thấy chúng ta quan tâm tới sự bền vững của những ngôi nhà chọc trời, mà chưa quan tâm tới sự bền vững của giá trị khác, văn hóa và đức hạnh của con người.

Chúng ta phải thừa nhận rằng kinh tế phát triển, đời sống cải thiện, nhưng sự suy đồi đang tăng lên, trong mỗi gia đình, trong chính họ hàng, trong công sở, đường phố của chúng ta. Đó là điều đáng báo động. Không phải những tội ác dễ nhìn thấy như giết người, cướp của, mà trong cách đối xử của người với người đã khác đi, giá lạnh hơn, cô độc hơn.

Trong một đất nước có văn hóa, trí tuệ và có khát vọng về đời sống hòa bình, hạnh phúc, trong nền tảng văn hóa ấy, khát vọng con người đến lúc nào đó sẽ đứng dậy, sẽ phục hồi?

Thời điểm này, vấn đề đặt ra là trong sự bền vững của những tòa nhà bê tông sắt thép kia, và sự rạn nứt của các nền tảng văn hóa, thì chúng ta lựa chọn và cân bằng thế nào? Đây là một thách thức không nhỏ, và hình như chúng ta lại đang ít quan tâm. Trong báo chí, trong lương tâm chúng ta, trong những câu chuyện trong quán trà, quán cà phê.. dường như rất ít.

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Tôi cũng đồng ý với anh như vậy. Đó là điều cần phải được lưu tâm

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Đó không chỉ là điều cần lưu tâm mà là điều báo động, báo động ở cấp cao nhất. Tôi có nhiều dịp sang các nước khác, sang Mỹ, Úc không phải để chiêm ngưỡng những toà nhà cao tầng - điều đó Việt Nam sẽ làm được trong tương lai, không phải 100 năm nữa mà chỉ 5, 10 năm nữa.

Tôi nhìn sâu hơn vào đời sống của họ, những người mà ta nghĩ ở đó sinh ra chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa vật chất. Nhưng thực ra, ở đó lại là nơi sinh ra sự gắn kết, sự tinh tế, sự nhìn nhận một đám mây, bông hoa, ngọn cỏ, hay một gương mặt người. Điều đó rất quan trọng.

Vừa rồi tôi cũng có cuộc nói chuyện về vấn đề cái gì đã tạo ra sức mạnh Mỹ, trong đó có những nhà độc tài, những nhà tư bản, nhưng quan trọng hơn, là nước Mỹ đã trọng thị mỗi con người, bảo vệ mỗi con người đó, để khái thác tối đa năng lực, trí tuệ và sự dâng hiến của mỗi người. Điều đó làm nước Mỹ trở nên mạnh.

Tôn trọng dân để đánh thức và khai mở sức mạnh bên trong

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Nếu dân tộc này làm được điều đó thì bản thân dân tộc Việt Nam sẽ bừng dậy, một hào khí mới. mạnh mẽ hơn cả CMT8. Ngày nay chúng ta có nhiều lắm, có đà để đi xa, kiến thức, trí tuệ tốt hơn để đất nước bật lên, chống lại kẻ thù lúc này là đói nghèo và tụt hậu.

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Chúng ta cần nhìn lại xem nhân dân đã được tôn trọng đúng mức hay chưa. Nhân dân là ai? Không chỉ nông dân, công nhân, nhân dân chính là đội ngũ trí thức, và bản thân các nhà lãnh đạo cũng là nhân dân trong khối tổng thể đó. Cần xem nhân dân đã được tôn trọng đầy đủ, trí thức đã thực sự được tôn vinh chưa?

Sức mạnh bên trong họ chưa được đánh thức, khai mở để dựa vào. Chưa kêu gọi, đánh thức họ, sức mạnh của chúng ta còn bị cản trở nhiều. Muốn làm được, người quản lý phải gương mẫu. Người quản lý xã hội, từ đơn vị nhỏ nhất, cao hơn chưa thực gương mẫu. Luật pháp chỉ lên khuôn con người trong hành động khi ta nhìn thấy họ, nhưng trong lương tâm, tâm hồn không thể phân xử bằng luật pháp, quy vào họ được.

Anh có thể đến cơ quan ngày 8 tiếng, nhưng sự mệt mỏi, vô cảm của con người sẽ phá vỡ mọi kết quả công việc. Từ người này tới người khác, tạo nên một dây chuyền liên tục, phá vỡ toàn bộ hệ thống dài...

Một trong những điều cơ bản ban đầu là người quản lý, người đầu tàu từ làng thôn, khối phố phải hy sinh, hiến dâng thì mới làm được, để nhân dân nhìn vào và tiếp bước. Trong một cơ quan, nhân viên sẽ nhìn vào thủ trưởng, trong một thôn xóm, người dân sẽ nhìn vào trưởng thôn... Ở bất kỳ cấp nào, người lãnh đạo chưa hiến dâng, chưa cống hiến thực sự và tôn trọng thực sự những đóng góp của quần chúng quanh mình, anh ta sẽ không kêu gọi được, và tự nhiên phá vỡ gắn kết xa xưa của ông cha và gần nhất là gắn kết trong cộng đồng thời điểm CMT8.

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Đúng vậy, mọi câu trả lời đều có sẵn trong câu hỏi. Mọi sức mạnh có sẵn, tiềm ẩn trong mỗi con người, chỉ có điều đánh thức sức mạnh trong từng người dân, trong toàn dân và toàn dân tộc.

Chúng ta từng có những bài học sâu sắc trong quá khứ, nhất là cách sử dụng người của Hồ Chí Minh. Cụ chọn người, sắp xếp, sử dụng người tài đến thế, dù không có nhiều các cơ quan chức năng giúp việc, mà sao chuẩn đến vậy.


Bằng tài nghệ ấy, cụ mới huy động được sức mạnh tổng lực của toàn dân, nhiiều trí thức lớn như Trần Đại Nghĩa, Nguyễn Văn Huyên…và rất nhiều tinh hoa nữa sẵn sàng từ bỏ nhung lụa về cùng đồng cam cộng khổ với Cụ, với toàn dân, sẵn sàng chấp nhận cả hy sinh tính mạng nữa. Đó là tài dùng người, tài đánh thức sức mạnh dân tộc và mỗi con người của Cụ Hồ.

Đó là bài học thiết thực với đời sống của chúng ta hôm nay. Hiện nay, chúng ta cũng có rất nhiều nhà khoa học, nhiều trí thức lớn đang ở nước ngoài, thậm chí làm cho các công ty nước ngoài ở trong nước, nghĩa là lưu vong ngay trong chính Tổ quốc. Đó lại là những người rất tốt mà không được sử dụng một cách thỏa đáng. Chúng ta đang chảy máu chất xám.

Có lẽ vì thế Đảng ta đã kịp thời có Nghị quyết về trí thức. Hy vọng chúng ta sẽ huy động được tiềm lực trí tuệ trong nhân dân, tất nhiên huy động không phải bằng sách vở, mà phải cụ thể, bằng việc đối xử cụ thể với với tài năng, với trí thức kia.

Bạn đọc Nguyễn Việt Hùng, Tp.HCM: Thời đó, vì chúng ta có kẻ thù chung là đế quốc thực dân nên sức mạnh được phát huy. Ngày nay kẻ thù của chúng ta là gì và dường như dân tộc này khi không có chung kẻ thù thì không phát huy được sức mạnh?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Trước kia, kẻ thù dễ xác định. Nếu ai không chống lại kẻ thù thì bị bật ra là người phản bội. Kẻ thù chung lúc đó là giặc ngoại xâm.

Kẻ thù bây giờ tinh tế hơn, vô hình hơn, đôi khi mang gương mặt rất đẹp. Một nhân viên góp ý thì bị quy là phá rối, gây mất đoàn kết, cản trở sự tiến lên của cơ quan. Kẻ thù trở nên mơ hồ hơn, nhất là khi chủ nghĩa cá nhân tăng lên, thì kẻ thù đó trở nên khó định vị hơn.

Khi đó, cuộc đấu tranh cực khó. Thậm chí, có những người muốn đấu tranh thì không được nhận được sự đồng thuận trong cuộc đấu tranh, dễ bị quy chụp này khác.

Kẻ thù hiện nay nằm trong mỗi người, rất tinh vi, đôi khi nằm trong những điều tưởng như là đạo đức.

Nhắc lại Hồ Chí Minh - không phải nhắc lại một cá nhân, mà là nhắc lại rằng Hồ Chí Minh chính là sản phẩm kì vĩ của dân tộc này, của văn hoá, khát vọng của dân tộc này. Cụ không bao giờ độc quyền lòng yêu nước, không bao giờ coi mình là người đứng trên muôn người, mà chỉ là người thay mặt muôn dân gánh vác điều đó.

Dân tộc này chỉ có thể tạo nên sức mạnh khi mọi người chia sẻ một khát vọng, một ước mơ chung như Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hiện nay, nếu coi mình là một vị lãnh đạo, người khác là "dân đen", thì việc kêu gọi quần chúng không còn nữa.

Chúng ta phải đấu tranh với một kẻ thù vô hình của dân tộc là cái tư hữu, ích kỷ, độc ác của con người. Chúng ta sẽ không huy động được sức mạnh toàn dân.

Công bằng với dân bằng thái độ không bỏ quên...

Bạn đọc Đào Anh Dũng: Ngày xưa, người ta cùng khổ nên mới cùng chung khát vọng giải phóng. Bây giờ, phân hoá giàu nghèo gia tăng, bất công xã hội đầy khắp (con ông cháu cha, học giả bằng thật, tham nhũng cửa quyền...) mà chỉ trông chờ "doping tinh thần" thì có quá mơ mộng hay không? và có đi vào giải quyết được bản chất vấn đề hay không?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Tôi nghĩ rằng một người nông dân cũng không bao giờ so sánh ngôi nhà của mình với ngôi nhà của một DN, trí thức, hay người lãnh đạo mà họ đòi hỏi sự công bằng khác, đòi hỏi vấn đề khác.

Tôi đã viết rất nhiều về nông thôn, nông dân, lực lượng chiếm phần rất lớn trong đất nước này, nhưng họ đã bị bỏ quên khá lâu rồi. Chúng ta vẫn tưởng mình đang quan tâm đến họ nhưng thực ra chúng ta đã bỏ quên họ.

Có những người nông dân nói với tôi rằng, chúng tôi chỉ được quan tâm khi họ cần lấy 100 ha, 200 ha để làm công trình. Từ 1954 đến nay, chúng ta đã đào tạo bao nhiêu kỹ sư nông nghiệp, nhưng cả vùng quê rộng lớn tôi biết chưa có một kỹ sư nào về sống với người dân. Các kỹ sư nông nghiệp đã đi đâu, tới đâu? Bao nhiêu sáng chế, nghiên cứu bao nhiêu bằng cử nhân trong lĩnh vực đó đi đâu rồi?

Chúng ta vỗ tay vui mừng khi người nông dân làm ra cái máy tuốt lúa, thế còn những nhà sáng chế, những bằng phát minh... đi đâu? Người nông dân bị bỏ quên. Cái không công bằng là ở điểm này.

Cái không công bằng là khi cần, anh tìm tới người nông dân nhưng xong việc, người nông dân bị để lại, nhân dân lao động bị bỏ lại. Họ không so sánh vì thu nhập chỉ 40 nghìn một tháng và uất ức khi nhìn vào thu nhập 40 triệu của người khác.

Sống với người nông dân nhiều, tôi hiểu họ. Họ không so sánh thu nhập, mà so sánh thái độ bỏ quên.

Đó là lí do ta không tập hợp được họ. Động viên họ bằng cách tìm đường để không bỏ quên họ, tìm cách cùng họ làm một điều gì đó. Họ hiểu rằng việc của mình là cấy trồng, và họ làm tốt việc của mình.

Cái huy động họ đòi hỏi điều khác hơn, không phải bằng tinh thần hô hào, không chỉ là làm từ thiện. Đó chỉ là những khoảnh khắc rất ngắn, vẫn mơ hồ rằng đó không hoàn toàn là đức hạnh của người Việt, chỉ 50%, không phải chỉ vì sự đau đớn, chia sẻ, đùm bọc.

Tôi nghĩ anh Khoa là người sinh ra từ nông thôn, cũng dành nhiều sự quan tâm cho nông thôn và nông dân có thể nói điều gì đó, với một cái nhìn rõ hơn?

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Nông dân thời nào cũng rất khổ. Nhiều khi họ khổ đến mức không còn biết là mình khổ nữa kia. Ngay cả bây giờ, khi đất nước có nhiều thay đổi, nhưng ở nông dân cũng vẫn rất vất vả. Ước mơ của người nông dân nhỏ bé, đơn giản lắm: Lạy giời mưa xuống/ Lấy nước tôi uống/ Lấy ruộng tôi cày/ Cho bát cơm đầyy Một khúc cá kho.. Đấy, chỉ sơ đẳng có thế thôi mà.

Xuất khẩu gạo chỉ là xuất khẩu mồ hôi nước mắt...

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Anh có cảm nhận "Hạt gạo làng ta" bây giờ có khác với "Hạt gạo làng ta" của trước kia?

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Hạt gạo muôn đời vẫn là hạt gạo thôi, có lên cung trăng người Việt vẫn phải sống bằng hạt gạo. Tuy nhiên không thể giàu lên nhờ gạo được.

Hiện nay, ta xuất khẩu gạo thứ nhì thế giới, nhưng đấy là xuất khẩu mồ hôi nước mắt đứng thứ nhì thế giới, chứ không có nghĩa ta giàu thứ nhì thế giới. Muốn giàu có phải khác cơ.

Tôi đã từng nói vui, ăn thóc gạo cùng lắm cũng chỉ bay ngang gà vịt thôi. Muốn làm con rồng cất cánh phải bay bằng đôi cánh khác. Phải trông vào tài nguyên, khoáng sản. Mà khoáng sản đắt nhất là trí tuệ. Chừng nào ta xuất khẩu được trí tuệ, thì lúc ấy mới giàu được.

Cứ hình dung, 1 tấn lúa của nông dân chỉ vài triệu thôi, nhưng một sản phẩm công nghệ, nặng chỉ chừng vài lạng, đã bằng cả chục tấn lúa rồi. Bao giờ có xuất khẩu trí tuệ, lúc đó nước ta mới hưng được, dân ta ta mới thực sự no ấm.

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Chúng ta làm cách mạng tháng 8 sau 80 năm bị đô hộ, khi ấy chúng ta yếu kém về trí tuệ so với thời đại. Hôm nay, chúng ta có độc lập, nhưng không cẩn thận, nếu bị yếu kém về trí tuệ so với thời đại ngày nay, dân tộc ta sẽ bị nô lệ dưới những hình thức khác. Các anh nghĩ về vấn đề này thế nào?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Đúng như vậy. Chúng ta có 2 điều kiện tạo nên đời sống nô lệ: dân tộc nô lệ là khi quân xâm lược chiếm đóng, đặt anh ta trong mọi luật lệ của quân xâm lược, hai là chúng ta sẽ ngay lập tức là nô lệ khi trí tuệ ta không có. Trong lớp học cũng vậy, trên thế giới cũng vậy.

Trí tuệ không được đẩy lên, không có trí tuệ hoà nhập, thu từ trí tuệ chung thế giới, cùng bước đi, thì ta sẽ rơi vào hình thức nô lệ khác. Thứ nô lệ này còn kéo dài hơn so với nô lệ do quân xâm lược mang đến. Cuộc cách mạng đó sẽ mơ hồ hơn, cuộc cách mạng của trí tuệ.

Sự nô lệ do chúng ta là kẻ yếu kém, hèn mọn, không có trí tuệ và trở thành những kẻ làm thuê, thì có khi sự vùng dậy tạo nên một cuộc cách mạng cũng không thể có.

Sự yếu kém của trí tuệ khiến người ta thấy cuộc cách mạng là không cần thiết, vì có nhà, có xe, yên ấm là đủ, và không nhận thức mình đang bị nô lệ, ngay trên bàn làm việc của mình, hàng ngày, hàng giờ. Tôi cho đó là điều hết sức quan trọng.

Chúng ta vẫn lãng phí trí tuệ. Tôi đã nghĩ, đã viết, rằng một người nông dân bây giờ không thể chỉ độc trồng lúa. Nếu trước đây, trồng lúa là cây đũa thần của người nông dân, nhưng bây giờ không còn là cây đũa thần.

Lúa gạo là cần thiết cho cung cấp lương thực nhưng nếu chỉ trông chờ vào mảnh ruộng đó để đẩy dân tộc lên, nhưng đúng như câu nói hài hước mà đau lòng của Trần Đăng Khoa là, Việt Nam chỉ có thể bay theo kiểu gà vịt, nếu chỉ trông vào lúa gạo chứ không thể là rồng bay lên. Đó sẽ là một sự thật đau đớn.

Đi ra nước ngoài nhiều, có những điều tưởng vô hình, mơ hồ, không có gì nhưng lại đau đớn và thấy nhục nhã khi nghĩ sâu. Đã có những lần, người nước ngoài hỏi: "Mày là người Nhật à?" Tôi nói tôi là người Việt, họ đối xử khác, họ quay đi.

Trước tôi đến Cuba, mỗi lần vào cửa hàng mua đồ, khi họ hỏi tôi là người Nhật, tôi im lặng, họ lập tức hỏi chất lượng hàng hoá như thế nào và nghe theo mua hàng. Các cô gái, nếu nói là người Nhật, họ sẽ tìm cách yêu, nhưng nếu là người Việt, họ bắt tay chúc mừng Việt Nam anh hùng và họ đi.

Anh hùng là một quá khứ, là một di sản nhưng không thể chỉ sống bằng điều đó, bằng quá khứ. Chúng ta phải sang một thời đại mới, phải trở thành anh hùng trong một tinh thần mới: đó là trí tuệ của người Việt.

Làm chủ trí tuệ để không mất độc lập ngay khi đất nước trọn vẹn

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Chủ tịch Hồ Chí Minh có một câu nói rất nổi tiếng: "Không có gì quý hơn độc lập, tự do". Câu nói đó đến bây giờ vẫn còn nguyên tính thời sự.

Những năm mất nước, độc lập tự do với thân phận nô lệ là cái người ta nhìn thấy rõ. Bây giờ, nếu không cẩn thận, nếu chúng ta tụt hậu về mặt trí tuệ, nhất là trong đời sống toàn cầu, chúng ta sẽ bị đứng bên lề đường của sự phát triển. Chúng ta sẽ bị lệ thuộc, mất tự do, độc lập, ngay khi đất nước vẫn trọn vẹn. Cũng có thể xem đó như một nguy cơ.

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Không chỉ làm chủ trí tuệ mà chúng ta còn phải phát huy, khơi dậy. Ngày nay chúng ta đã có cơ chế, môi trường để trí tuệ dân tộc bật dậy chưa?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Chúng ta đã nghĩ về nó và nhận biết nó, đã cố gắng làm điều đó. Nhưng thực tế, xã hội chúng ta điều đó chưa làm bao nhiêu. Nếu nhà quản lý đi xa hơn, ra ngoài xã hội, đi sâu vào từng "tổ nhỏ" của xã hội, ta sẽ thấy ở đó hình như ngọn gió có đi qua, ý thức có đi qua nhưng chưa thành hiện thực cụ thể nhất.

Ta còn đầy lúng túng. Có lúc tôi nghĩ, dù cho là Thủ tướng, tôi cũng không biết bắt đầu từ đâu. Chúng ta như đang trong trận đồ bát quái, mà tìm đường ra không dễ dàng gì.

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Anh Thiều nói chúng ta đã nhận thấy, nhưng vấn đề là ai nhận thấy? Nếu chỉ là nghệ sĩ, như Nguyễn Quang Thiều, Nguyễn Anh Tuấn, Trần Đăng Khoa thì cũng không để làm gì, mà phải là những người có khả năng tác động được vào xã hội, biến sự nhận ra ấy thành hiện thực của cuộc sống.

Sự nhận thức của chúng ta ngồi đây chỉ là những bài báo, bút ký, thơ văn, đã chắc gì có người đọc, và nếu có đọc, người ta cũng lại bảo, ối dào, chuyện tầm phơ, chuyện hư cấu, đàn sáo văn nghệ sĩ. Rõ vớ vẩn!

Bạn đọc TP HCM: CMT8 là mốc son chói lọi của Việt Nam trong thế kỷ 20. Đảng đã lãnh đạo đất nước làm nên kỳ tích đó. Trong thế kỷ 20, chúng ta có 2 giấc mơ thành hiện thực như nhà văn hoá Việt Phương nói: CMT8 năm 1945 và thống nhất đất nước năm 1975. Dù sao chỉ là giai đoạn lịch sử trong 4000 năm lịch sử của dân tộc. Cần có sự so sánh, đối chiếu, đặt trong dòng lịch sử như thế nào?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Mỗi sự kiện lịch sử sẽ có quyết định quan trọng trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Cách mạng tháng 8 là mốc son của cách mạng, trước sau cũng phải có, khi bị nô lệ, thì đó là con đường cuối cùng, dù nhanh hay chậm.

Ngay bây giờ, vẫn có những nước khác bị nô lệ, theo một hình thức khác và họ vẫn tiếp tục đấu tranh, đòi quyền độc lập, tự trị.

CMT8 quan trọng ở điều đó, xác lập vị thế của dân tộc, xác lập quyền của dân tộc này, sự độc lập của dân tộc sau rất nhiều lần xác lập trong lịch sử lâu dài của ông cha.

Bây giờ, chúng ta phải có những cuộc cách mạng khác không kém phần quan trọng. Bởi giành độc lập mà không có hạnh phúc, tự do, công bằng, giáo dục, thông tin thì độc lập mất đi nhiều ý nghĩa. Mỗi dân tộc luôn có nhiều cuộc cách mạng.

Chúng ta cần hiểu đúng ý nghĩa của từ cách mạng. Độc lập dân tộc, thống nhất đất nước rồi cuộc cách mạng chống đói nghèo, chống lại cái ác, mang lại trí tuệ - mỗi cuộc cách mạng có giá trị riêng. Những cuộc cách mạng liên tiếp. Cách mạng là một sự đổi mới, tự thay đổi để hướng tới một cái tốt đẹp hơn, hoàn thiện hơn. Mỗi cuộc cách mạng có tính quyết định đem đến cho dân tộc ấy một cơ hội mang tính lịch sử.

Nếu làm cách mạng xong mà dân vẫn nghèo nàn, tụt hậu, và cách biệt so với thế giới, thì hậu cách mạng lại đẩy dân tộc về trạng thái ban đầu trước cách mạng, là thân phận của kẻ nô lệ. Đó không phải là thân phận nô lệ trước giặc ngoại xâm, mà nô lệ ở một hình thức khác, tinh vi hơn, mà đôi khi tự chúng ta không nhận ra được.

Những cuộc tiểu cách mạng cho một vị thế dân tộc mới

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Mỗi thời đại có một sứ mệnh riêng. Cha anh chúng ta đã làm nên CMT8, thống nhất trọn vẹn đất nước. Thời bây giờ, đúng như anh Thiều nói, chúng ta phải vượt qua cái đói nghèo, tụt hậu, để đưa đất nước lên tầm cao mới, mà ở đỉnh cao ấy chỉ thấy lấp lánh ánh sáng của trí tuệ, mà không có máu người.

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Trong cuộc cách mạng để dân tộc này một lần nữa hùng cường cần có một tiểu cách mạng với người Việt: sự nói thật. Sự nói thật của mỗi người dân. Nói thật là lương tâm của anh ta với dân tộc, đất nước, thời đại này, khi hành vi của chúng ta chưa thực tốt đẹp.

Sự nói thật bây giờ vẫn còn rất ít. Không phải cái gì cũng nói thật, nhưng sự nói thật thiện chí, khoa học, nhân văn vì sự đổi mới của dân tộc này còn rất ít. Có lúc tôi đã từng phải nói dối và cảm thấy xấu hổ, nhục nhã. Nếu chúng ta không nói thật với nhau, từ cậu học sinh tiểu học đến cô giáo của chúng, đến lãnh đạo, thì không thể làm cách mạng.

Nhà thơ, nhà báo Trần Đăng Khoa: Tôi chợt nhớ một lần, có người hỏi tôi, chúng ta có nên có ngày nói dối 1/4 không? Và tôi đã nói vui rằng, chẳng nên “nhập khẩu” ngày nói dối làm gì, nếu có “nhập”, thì cần phải đổi lại là “Ngày nói thật”. Nghĩa là có thể sống đúng những gì mình nghĩ, nói đúng như mình nghĩ mà không bị bạn bè và người xung quanh lườm nguýt, dị nghị.

Cách mạng Tháng Tám như một dòng suối trong vắt, mà hàng ngày soi vào đấy, chúng ta luôn được thấy gương mặt sáng đẹp của mình và không thấy xấu hổ với cha anh…

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Thời gian trực tuyến cũng đã dài, cám ơn hai nhà thơ, nhà báo đã có những điều trao đổi lí thú với bạn đọc. Trong thời điểm liêng liêng của lịch sử dân tộc, hy vọng chúng ta sẽ cùng nhau viết nên trang sử mới, nối tiếp CMT8, viết nên bản hùng ca về thoát khỏi phận nước nghèo, trở nên giàu mạnh, hùng cường và mỗi người Việt Nam có thể tự hào.

• Tuần Việt Nam