Đâu cần phải học báo chí!

Tự tin, năng động là những đặc điểm dễ thấy nhất ở một CTV-sinh viên. Còn đang ngồi ghế nhà trường đã được nhà đài "nhận" làm CTV, những bạn trẻ ấy được cả khóa học hơn trăm sinh viên “nể” như những người “có máu mặt”. 

Được thực hành trong một môi trường làm báo chuyên nghiệp như đài truyền hình, được tiếp xúc thường xuyên với những nhà chuyên nghiệp, được trả tiền định mức (tức là nhuận bút) để trang trải phần nào cuộc sống sinh viên... tất cả những điều dó được xem như thành công bước đầu cho sự nghiệp báo chí sau này.

CTV truyền hình thường xuyên làm những việc "không tên" như dựng sân khấu, dọn dẹp hậu trường, thậm chí chỉ là quan sát và ghi chép (thư ký trường quay). (Ảnh: Mai Thi)

Song, cũng có vô số những oái ăm chỉ người trong cuộc mới hiểu sau khi đã đi vào thực tế.

Kiên - sinh viên báo chí, CTV chương trình RCV của VTV3 - cho biết: “Ngày đi thi tuyển CTV cho chương trình RCV, tôi phải lấy hết can đảm vì nghĩ sinh viên chưa thể đáp ứng yêu cầu của nhà đài. Không ngờ mình được nhận cộng tác cho nhà đài ngay. Thời gian đầu làm CTV tôi cũng háo hức lắm, cứ nghĩ sẽ có cơ hội thực hành nhiều”.

Hạnh - sinh viên ĐH Sân khấu Điện ảnh, CTV cho chương trình giải trí phát giờ vàng trên kênh VTV3 - tâm sự: “Có vào làm CTV ở đài mới thấy hóa ra số CTV theo học ngành báo chí chiếm con số rất nhỏ.

Sau khi trúng tuyển, CTV mới sẽ được CTV lâu năm hướng dẫn cách làm việc và những vị trí được giao thì lại không liên quan gì đến chuyên môn mà mình đã thụ giáo ở trường. Những vị trí mà mình hy vọng khi làm CTV sẽ có cơ hội được thực hành như quay phim, biên tập, kịch bản chương trình… lại không được hướng dẫn và không dành cho cho CTV”. 

Sau nửa năm ở nhà đài làm CTV, Kiên luôn phải đến sớm về muộn với công việc “cửu vạn” trường quay hoặc làm những việc vặt như dọn dẹp hậu trường. Công việc khác xa với tưởng tượng ban đầu của Kiên làm cậu choáng váng. “Làm CTV truyền hình không khó và to tát như sinh viên vẫn nghĩ, không học về truyền hình hay có bằng báo chí cũng làm được CTV nhà Đài”.

Cũng làm đêm, cũng vất vả sôi con mắt nhưng  CTV chỉ được làm công việc bưng bê, hậu trường là chính. Một số thất vọng chuyển “nghề”, số khác nuôi tiếp hy vọng công việc CTV sẽ giúp họ có vị trí ổn định ở đài truyền hình sau khi ra trường nên đã cố gắng dồn hết tâm huyết, sức lực và thời gian, thậm chí bỏ bê công việc chính là học đại học.   

Hậu CTV vẫn là... CTV 

Dù mệt mỏi đến mấy, rất nhiều CTV ở nhà đài hầu như không có ý định từ bỏ bởi tất cả đều hy vọng tương lai sẽ được nhận làm nhân viên chính thức của nhà đài. Có những người dù phải làm CTV tới gần chục năm nay vẫn kiên nhẫn đeo bám tiếp nghiệp CTV.

Tuy nhiên, từ vị trí CTV lên được nhân viên chính thức là cả một chặng đường nhiều thử thách mà sự cố gắng cũng như thâm niên lâu năm không phải là yếu tố quyết định. Lý do đơn giản: biên chế nhân sự của đài TH có hạn, chỉ tiêu tuyển dụng mỗi năm có hạn.

Trong khi lại có tới hàng nghìn CTV giống nhau "xếp rổ rá gạch ngói" chờ thi tuyển. Hàng nghìn người, với áp lực công việc, cạnh tranh căng thẳng vì ai cũng muốn khẳng định và giữ vững vị trí của mình.

Và có nhiều sự thất vọng, mệt mỏi đến mất cả định hướng tương lai khi thời gian, công sức cống hiến không thể thay đổi ba chữ cộng tác viên, nhiều khi chỉ bởi cơ cấu “con ông cháu cha” - sự ưu tiên dành cho con em người trong ngành.

Thảo, từng là CTV nhà đài, chua xót: “Thực sự khi làm CTV, ai cũng hy vọng sẽ đến lúc được làm việc chính thức nên ai cũng cố gắng làm tốt. Nhiều người cố gắng ôm việc vào người đến kiệt sức chỉ để khẳng định. Nhưng đợi hết năm này sang năm khác, CTV đủ loại chương trình, rốt cuộc vẫn chỉ là CTV”.

"Áp lực công việc rất lớn, căng thẳng nhưng CTV chỉ ăn lương theo chương trình theo vị trí công việc và số chương trình phát sóng, ngoài ra không có gì hết. Có những người làm CTV suốt cả 4 năm học đại học ngẫm tưởng sẽ có một chỗ làm sau khi ra trường, nhưng bỗng dưng ngày ra trường cầm tấm bằng đại học cũng là ngày nhận quyết định nghỉ việc ở đài. Đau xót khi đó là kết quả tất yếu của quy luật “thay máu” CTV lâu năm giàu kinh nghiệm để lấy lớp CTV non trẻ nhiệt tình". 

Đến khi “quá lứa lỡ thì”, về đâu?  

Chị Ly hiện công tác tại Truyền hình Việt Nam. Làm CTV từ thời còn sinh viên, cũng phải khôn khéo chị mới giữ được vị trí CTV sau khi ra trường. Phấn đấu, cố gắng, những năm tháng nuôi hy vọng cũng bằng thời gian học chuyên ngành truyền hình ở trường. Đến nay, chị vẫn chỉ là CTV, không hơn không kém. Không hợp đồng dài hạn, không bảo hiểm, không một chế độ nào cho các ngày nghỉ lễ, Tết...
 

Trong câu nói của chị vẫn thể hiện niềm tiếc nuối đến xót ruột: “Nhiều lúc nhìn bản thân thấy già trước tuổi, công việc chưa ổn định, nên chưa thể nghĩ đến chuyện gia đình. Nhìn bạn bè cùng lứa thấy ai cũng công việc, chồng con đề huề lại nghĩ đến mình. Cơ hội qua đi cũng nhiều nhưng giờ tìm một công việc khác rất khó, vả lại cũng đã quen với việc hiện giờ rồi”. Vậy là những CTV như chị vẫn bị cuốn vào cái vòng luẩn quẩn “được chăng hay chớ”.
  

Chị Thủy sau khi tốt nghiệp ĐH SKĐA HN đã vào làm CTV cho nhà đài. Tính đến nay chị thuộc hàng CTV kỳ cựu ở đài với thâm niên làm việc trên chục năm.

Hơn 10 năm làm CTV, mọi công việc, mọi vị trí chị đều đã kinh qua, từ bưng bê đến viết kịch bản, cầm máy quay. Cái tên của chị cũng xuất hiện trong nhiều chương trình truyền hình. Vì chăm chỉ nên hồi còn là sinh viên, chị sống dư dật với vài triệu một tháng. 

Nhưng đến giờ thì chăm chỉ cũng không bù lại được sự sa sút về sức khỏe, sức trẻ, sức ép phải có một cuộc sống ổn định về tài chính và thời gian.
 
Thời gian này, chị đang trong lúc cực “hoàn cảnh” vì đẻ con thiếu tháng. Nhìn đứa bé yếu ớt nằm trong lồng kính, chị Thủy thở dài: “Mỗi tháng gần 30 triệu tiền viện phí thuốc men. Chị lại đang sinh nở không thể cộng tác tiếp với đài, đồng nghĩa với việc không có lương, nói gì đến chuyện được hưởng chế độ bảo hiểm khi sinh nở, tai nạn lao động… Những ngày sắp tới không việc, không lương, mẹ con chị cũng bấp bênh như nghiệp CTV đây em ạ ”.

• Cẩm Thơ