TUANVIETNAM - VIETNAMWEEK

Nghị sĩ Hillary Clinton: Vượt qua bi kịch cá nhân - vượt qua người khác

- Xin bắt đầu chủ đề về hình ảnh người phụ nữ trên chính trường bằng câu chuyện bầu cử đang diễn ra nóng bỏng ở nước Mỹ. Trong lịch sử nước này, chưa có tiền lệ phụ nữ làm tổng thống. Theo ông, việc là phụ nữ có ngăn trở bà Hillary Clinton bước lên vị trí cao nhất của quyền lực?

- Nước Mỹ đã trải qua 43 đời tổng thống đều là nam cả, nếu lần này nước Mỹ lựa chọn bà Hillary Clinton làm tổng thống thì đấy sẽ là một sự thay đổi thói quen lớn. Quyền lực cao nhất tập trung ở nam giới không chỉ là thói quen của nước Mỹ mà là tình trạng chung của thế giới, và trước hết đây là thói quen của đàn ông.

Nhà báo Hồ Quang Lợi

Đặc biệt với nước Mỹ, việc chưa bao giờ có người lãnh đạo là nữ nên có thể khiến nhiều người đàn ông thấy "lạ lẫm", chưa dễ tiếp nhận. Và cũng có thể nói đây là một tín hiệu mới của cuộc cách mạng về nhận thức xã hội, nhận thức về giới và về tâm lý.

- Nhưng khả năng bà Clinton trở thành tổng thống với rất nhiều người vẫn là sự hoài nghi; đó không chỉ vì ứng viên này là nữ mà còn vì với một nước mạnh, quyền lực tập trung trong tay đàn ông, mang “dương tính” cao thì cơ hội giành cho nữ giới sẽ rất ít. Ông nghĩ sao?

- Cuộc chiến giữa nội bộ trong các Đảng của nước Mỹ đang diễn ra quyết liệt, chưa thể nói trước được điều gì. Nếu bà Clinton thắng trong cuộc đua tranh chiếc ghế ứng viên của Đảng Dân chủ thì điều này cũng là một thắng lợi lớn về mặt tâm lý xã hội rồi.

Giấc mơ "từ Đệ nhất phu nhân trở thành Tổng thống" của bà Hillary Clinton nếu trở thành hiện thực thì đó không chỉ là thành công của riêng nữ giới Mỹ mà còn là thành công chung của nữ giới thế giới.

Trước đây trong cuộc bầu cử ở Pháp đã xuất hiện một ứng cử viên nữ, nhưng sau đó bà đã không thắng trong cuộc đua tranh. Giờ mọi tập trung chú ý đều đổ dồn vào nước Mỹ với bà Hillary Clinton, cho dù thế giới hôm nay đã có nhiều phụ nữ làm nguyên thủ quốc gia, như bà M. Thatcher ở Anh và bây giờ là bà thủ tướng Đức chẳng hạn.

Tôi nhấn mạnh là cùng với việc tâm lý xã hội thay đổi thì phải có con người tương xứng để cử tri đặt niềm tin. Hillary Clinton đã trở thành một ngôi sao, một chính khách nổi bật trong những năm qua, một con người được yêu mến không chỉ ở nước Mỹ mà còn trên khắp thế giới.

Bà có những phẩm chất rất phụ nữ, đồng thời cũng để lại một hình ảnh đẹp trong lòng dân chúng. Hillary cũng được nhiều người phụ nữ ngưỡng mộ vì trong những lúc vấp phải bi kịch cá nhân, như khi xảy ra vụ ngoại tình của chồng - cựu tổng thống Bill Clinton - cũng là lúc bà bộc lộ cao nhất phẩm chất của phụ nữ. Điều đó khiến người ta kính trọng. Không phải ai cũng làm được như bà. Mà càng vươn lên đỉnh cao quyền lực thì trông Hillary Clinton lại càng mặn mà hơn.

Trong xã hội ngày nay, người phụ nữ có thể cam nhịu, sống khiêm nhường, hy sinh cho chồng con và rồi có thể thực hiện được những mục tiêu lớn hơn.

- Nhưng sự “nữ tính” của bà Clinton liệu có phù hợp với tính cách của nước Mỹ?

- Những phẩm chất trên chưa đủ để trở thành một tổng thống, bởi sự đòi hỏi ở một tổng thống còn phải có những phẩm chất cao hơn thế. Đây chỉ là những phẩm chất gây thiện cảm của bà Clinton thôi, còn nếu muốn bước lên đỉnh cao quyền lực thì người phụ nữ cần có những phẩm chất cao hơn nữa đó là trí tuệ, là bản lĩnh, tài thao lược.

Có thể hiện bà Clinton đã bộc lộ những phẩm chất cầm có của một người tổng thống tương lại nhưng hiện nay ngay trong Đảng của mình bà vẫn chưa giành được ưu thế, vì không phải là những người không ủng hộ bà không thích bà, mà bà chưa đem tới họ những lợi ích như họ mong muốn.

Cuộc đấu trên chính trường Mỹ còn là một cuộc đấu bị đan chéo bởi rất nhiều yếu tố khác như chính trị, xã hội, tâm lý, chủng tộc….

- Theo qua điểm cá nhân của mình ông nghĩ sao về khả năng đắc cử tổng thống của bà Hillary Clinton?

- Tôi nghĩ là nếu bà Clinton trở thành ứng cử viên của Đảng Dân Chủ thì cánh cửa mở ra cho bà là khá rộng để bước vào Nhà Trắng. Bởi khi vào cuộc đấu với John McCain bà sẽ có lợi thế nhất định.

- Ông tâm đắc nhất điều gì ở người phụ nữ này?

- Đó là sự hy sinh một cách cao thượng, một phẩm chất rất cần có ở một người phụ nữ.

- Còn ông Obama? Ông này có điểm nào hơn bà Clinton?

- Obarma không phải là người tôi thích, nên tôi cũng không dành nhiều quan tâm. Tôi không nói những điều không chắc chắn nên cũng không thể đưa ra điểm nào hơn của ông Obama so với bà Clinton.

- Trong lời giới thiệu cuốn hồi ký dày nghìn trang "Living story" của bà Clinton, có viết: “Hillary đã tự vạch một hướng đi cho mình để trở thành một biểu tượng, một thước đo cho những người khác”. Đây là một sự đánh giá cao, theo ông có xác đáng về bà Hillary?

- Tôi nghĩ rằng đó là một người phụ nữ đáng được trân trọng và trong một chừng mực nào đó bà Clinton đúng là một tấm gương sáng, có ích với nhiều người.

- Với kinh nghiệm nhiều năm quan sát tình hình chính trường quốc tế, ông có thấy những người phụ nữ nào khác cũng mang đủ những phẩm chất mà bà Clinton có?

- Tôi nghĩ Hillary Clinton là một người phụ nữ khác với tất cả những người phụ nữ tôi đã gặp trên chính trường. Bà ấy chưa phải là nguyên thủ, nhưng bà ấy có sự cuốn hút đặc biệt nhất trong giới chính khách nữ thế giới hiện nay.

Quyền lực "phái đẹp" chưa có chuyển biến lớn

- Nói rộng ra thì có thể thấy chỉ một phần rất nhỏ những nguyên thủ trên thế giới là nữ. Theo ông thì tại sao lại có sự chênh lệch này?

- Tại vì người ta vốn quen với điều này. Trên thế giới chưa có ở đâu có sự bình đẳng giới thực sự cho nên sự chia sẻ quyền lực hầu hết đều rơi vào tay những người đàn ông.

Tổng thống Chile Michelle Bachelet trong dịp sang thăm Việt Nam, gặp gỡ Đại tướng Võ Nguyên Giáp (Ảnh: TTXVN)

Điều này cũng còn bởi phụ nữ còn có thiên chức làm mẹ làm vợ, chính thiên chức này đã làm cho người phụ nữ mất rất nhiều thời gian, nên khó giành được vị trí quyền lực cao so với đàn ông.

Hiện nay tình hình chưa có sự chuyển biến lớn vì dù cũng đã xuất hiện những nguyên thủ là nữ nhưng tỷ lệ này chiếm rất nhỏ so với nam. Tình trạng này sẽ còn kéo dài trong một thời gian nữa.

- Có ý kiến cho rằng để phái yếu lãnh đạo đất nước thì khó mà có thể đưa đất nước mạnh lên. Ông nghĩ sao về nhận xét này?

- Tôi không cảm thấy vậy. Ví dụ như khi bà thủ tướng Đức lên cầm quyền thì nước Đức đâu có yếu đi? Nước Anh dưới thời bà Thatcher đâu phải là một quốc gia không mạnh?

Thậm chí nếu hai người có cùng năng lực thì người phụ nữ bao giờ cũng có lợi thế hơn. Chúng ta chỉ nên hiểu phụ nữ là phái đẹp thôi chứ không nên hiểu họ là phái yếu.

Có thể về cơ bắp họ yếu nhưng họ không yếu về năng lực tinh thần, không yếu về ý trí, bản lĩnh và đặc biệt là họ không yếu về mặt cống hiến lớn lao.

Có thể thấy là các nữ nguyên thủ luôn để lại những dấu ấn rất mạnh trên chính trường của mỗi nước, điều mà rất nhiều nam nguyên thủ không làm được.

- Những nét chung của những nữ nguyên thủ nữ như bà Indira Gandhi của Ấn Độ, bà Bhutto của Pakistan, Thủ tướng Angela Merkel của Đức, Tổng thống Gloria Arroyo của Philippines, Tổng thống Michelle Bachelet Jeria của Chile, Tổng thống Megawati của Indonesia… là gì?

- Trước hết đó là những người biết vượt lên thân phận của mình đó là phụ nữ, vượt lên trên định kiến của xã hội vốn vẫn coi phụ nữ là phái yếu. Đấy là ý chí, là nghị lực chung của tất cả các nữ nguyên thủ. Ngoài ra họ còn có sự cuốn hút mà ở đàn ông không có.

Tổng thống Nga Putin và Thủ tướng Đức Angela Merkel (Ảnh: G-8.de)

- Theo ông những điểm nào mà người phụ nữ nói chung nên có, nên học tập ở những người "đàn bà thép" - chứ không phải là "phái yếu" - ấy?

- Điều mà người phụ nữ nên học ở những người đàn bà thép này là khát vọng vươn tới. Họ phải có khát vọng vượt lên trên những cảnh ngộ cá nhân, lên trên những định kiến của xã hội và phải biết cách để thực hiện ước mơ của mình.

- Vậy có điều gì ở những người "đàn bà thép" mà phụ nữ nói chung… không nên học?

- Khi đã lên đỉnh cao quyền lực thì người phụ nữ nên nhớ rằng mình vẫn là phụ nữ. Đừng để quyền lực làm mất đi những nét duyên dáng, những nét đáng yêu của mình.

Đàn ông lùi phía sau vẫn có thể tự hào...

- Có phải là những người đảm đương những vị trí cao nhất thường có những hoạt động vì quyền phụ nữ và bình đẳng giới mạnh mẽ?

- Khi lên nắm quyền thì đương nhiên ngoài những việc làm lợi cho dân tộc cho quốc gia thì những người phụ nữ cũng sẽ quan tâm nhiều hơn tới giới của họ.

- Một nữ chính khách tiêu biểu trong hoạt động về nữ quyền mà ông chú ý?

- Tôi thấy hầu hết các nữ nguyên thủ đều có phẩm chất đó, nhưng có lẽ tiêu biểu sẽ là bà Thủ tướng Ấn Độ Indira Gandhi. Bởi ở Ấn Độ thì thân phận người phụ nữ bị các luật lệ tôn giáo hà khắc ràng buộc nên sự đấu tranh của bà Gandi là rất đáng ngưỡng mộ. Ngày nay thì bà Clinton cũng đang làm được rất nhiều việc có ích cho nữ giới.

- Ngày càng nhiều vị trí quyền lực lớn nằm trong tay phụ nữ, vậy câu nói: “Đằng sau những thành công của một người đàn ông có bóng dáng của một người phụ nữ” có khi nào được đổi... ngược lại? Ông đã gặp trường hợp đàn ông làm “nội tướng”?

- Tôi nghĩ là bất cứ sự thành công của một người đàn ông hay một người phụ nữ đều có sự sẻ chia rất lớn của người bạn đời của họ.

Người phụ nữ lùi lại để cho chồng thành công là rất bình thường nhưng nếu người đàn ông chịu lùi lại phía sau để giúp đỡ vợ mình làm tốt công tác xã hội thì phải nói là họ cũng có những phẩm chất rất đáng trọng. Đây không phải là chuyện ngược đời mà họ nên tự hào vì mình đã có người vợ giỏi giang như vậy.

Ví dụ như Thủ tướng Đức, bà Angela Merkel, chẳng hạn. Tôi đọc trên báo thấy hai vợ chồng bà vẫn thường đi chợ, chứng tỏ rằng họ chia sẻ với nhau trách nhiệm trong gia đình. Đây là điều đáng khuyến khích.

Chữ “nội tướng” chỉ là cách gọi vui thôi, chứ tôi chứ thấy người đàn ông nào chỉ ngồi ở nhà giặt giữ quần áo chăm sóc con cái cho vợ làm công tác xã hội cả. Người đàn ông đó cũng là con người của xã hội nhưng họ ở vị trí thấp hơn vị trí của vợ mình nên họ chia sẽ trách nhiệm gia đình với người vợ.

- Suy qua tính lại về vai trò và vị trí của người phụ nữ, ông có nghĩ là dù sao nam giới làm lãnh đạo cũng… tốt hơn nữ giới?

- Không, tôi không cho là vậy. Tùy vào vị trí cụ thể và con người cụ thể thì mới có thể kết luận được. Điều quan trọng là đúng người đúng việc.

- Ông có nhìn nhận gì về xu hướng nữ lãnh đạo cao cấp ở nước ta?

- Tôi thấy trong những năm gần đây thì xu hướng này đã tốt hơn rất nhiều. Hiện nay có rất nhiều phụ nữ tham gia vào các vị trí lãnh đạo ở các địa phương cũng như ở Trung ương. Họ không chỉ còn làm cấp phó mà đã có rất nhiều người làm cấp trưởng. Điều này chứng tỏ rằng phụ nữ đã ngày càng giữ những vai trò quan trọng trong đời sống chính trị xã hội của đất nước. Điều đó cũng có nghĩa là xã hội đã tiến lên trên một bước nhận thức về nữ giới.

Tôi rất trân trọng những người phụ vừa hoàn thành được thiên chức của họ với gia đình lại vừa hoàn thành được nghĩa vụ của họ đối với xã hội.

- Ở ta có đặc thù gì cho con đường phụ nữ làm chính khách?

- Có lẽ là chúng ta là một nước phương Đông nên ít nhiều vẫn còn nặng nề lề thói theo nếp cũ nên phụ nữ mà vươn lên được trong xã hội cũng còn gặp nhiều khó khăn so với các nước phương Tây, nơi mà xã hội đã có cái nhìn nhận tốt hơn về người phụ nữ trong xã hội.

Hiện nay vẫn còn nhiều cảm tính và mang nặng yếu tố tâm lý trong việc phụ nữ làm lãnh đạo nên đây chính là lực cản lớn đối với việc xác lập vị trí của người phụ nữ trong xã hội, nó cũng chính là lực cản phát triển đất nước.

- Theo nhìn nhận của ông thì cơ hội nào dành cho người phụ nữ để họ vươn lên nắm lấy những quyền lực cao trong xã hội?

- Trước hết họ phải có đức tính vươn lên biết tự khẳng định mình, sau nữa là xã hội phải có một hệ thống chính sách cho người phụ nữ vươn lên, chứ nếu người phụ nữ vươn lên trong một bầu không khí, một chính sách xã hội không phù hợp thì họ đơn độc và rất khó cho họ có thể vươn lên nắm lấy những vị trí cao trong xã hội.

Trong những năm gần đây thì rất nhiều chính sách về phụ nữ tốt hơn từ Đảng và Nhà nước. Chúng ta đã có những chỉ thị của Bộ Chính trị, của Trung ương và thông qua những việc làm rất cụ thể, rồi đặt ra các chỉ tiêu về lãnh đạo nữ tham gia vào các vị trí lãnh đạo năm sau cao hơn năm trước sẽ làm cho công tác sử dụng cán bộ nữ của ta tốt hơn trong tương lai.