Trái tim lầm chỗ để trên đầu

(TuanVietNam) - Từ thuở còn rất nhỏ, những câu chuyện kể ngày xửa ngày xưa của bà luôn là những cánh diều đưa tôi vào giấc ngủ bình yên: Từ chuyện tình Âu Cơ - Lạc Long Quân với sự tích trăm trứng, tới truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh giành công chúa Mỵ Nương, từ sự tích Mỵ Nương – Trương Chi đến chuyện tình Tiên Dung - Chử Đồng Tử… sự kiện nóng


Nhưng có một truyền thuyết mà ai nghe cũng không khỏi day dứt mỗi khi nghĩ đến, một mối tình bi kịch, cũng có thể gọi là tấn thảm kịch Mỵ Châu - Trọng Thủy, một mối tình được đánh giá là “lạ nhất trong lịch sử.

Đã có biết bao ngòi bút, biết bao tâm huyết viết về mối tình Trọng Thủy - Mỵ Châu, kết tội có, thanh minh có, oán trách bi thương có… Lại cũng có cả những trường ca viết về mối tình này với một nỗi niềm bi oán.

Từ Dấu vết nghiệt ngã

Mượn tích xưa, Dấu vết nghiệt ngã là một khúc ca bi tráng về chuyện tình Mỵ Châu - Trọng Thủy. Có thể chia bài hát thành ba phần chính:

Phần 1: Từ đầu tới “ngàn mũi tên xuyên ngực thù chết phơi thây”. Tiết tấu chậm rãi, vừa phải, ẩn sâu là sự huyền bí của sự tích thần Kim Quy:

Kể về công cuộc “chấn hưng bờ cõi” và giai đoạn khó khăn khi xây thành ốc, vì “yêu ma rình rập tàn phá”, đến khi có thần Kim Quy giúp nhà vua trừ tà, diệt con gà trắng thành tinh thì “tòa thành quả nhiên xây xong rất nguy nga”. Giặc Triệu Đà xâm lược đe dọa bình an kinh thành, nhân dân phải sống trong lầm than. Một lần nữa, được sự giúp đỡ của thần Kim Quy, quân thù đã phải chịu sự thất bại thảm hại.

Phần 2: Từ “đã bấy lâu thua đau…” đến “ánh gươm chớp sáng nghiệt ngã”. Tiết tấu nhanh, mạnh mẽ, gấp gáp, dồn dập:

Kể về việc Triệu Đà lập mưu cho Trọng Thủy “cầu thân”. An Dương Vương độ lượng cho giặc cầu hòa, tổ chức hôn lễ tưng bừng say sưa ăn uống, kết bang giao mà không ngờ “bao lâm nguy đang chờ đón”.

Bài hát cũng tố cáo dã tâm và sự nham hiểm của Trọng Thủy, dù trong men say tình ái, vẫn không quên nhiệm vụ. Trước khi “tháo thân”, trong cuộc chia ly, Mỵ Châu vẫn ngây thơ chỉ đường cho hắn “đi theo dấu vết lông chim” nếu biến cố xảy ra.

“Nắm trọn bí kíp trong tay”, “tên vô lương đã nuốt lời thề”, đem quân đánh thành Cổ Loa. Chiến tranh loạn lạc, máu nhuộm kinh thành tan hoang, An Dương Vương thua chạy, đem theo con gái Mỵ Châu. Đỉnh điểm của bi kịch là khi người cha phải đành tâm giết chết đứa con – cũng là kẻ thù sau lưng mình.

Chuyện tình éo le Mỵ Châu - Trọng Thuỷ. Ảnh: zda.vn


Phần 3
: Từ “Nàng nằm đó với chiếc áo lông chim tả tơi” đến hết. Tiết tấu chậm rãi, kéo dài như tiếng thở dài ai oán, bi than về một mối tình oan nghiệt. Cuối cùng chỉ có những cái chết để kết thúc tất cả. Cái chết là dấu chấm hết cho bi kịch “trái tim lầm chỗ để trên đầu”.

Thuật lại một câu chuyện tình phần nào có thật trong truyền thuyết, bài ca Dấu vết nghiệt ngã là một tấn bi kịch, giống như một đồ thị hình sin mà điểm bắt đầu là điểm sơ khai “chấn  hưng bờ cõi”, diễn biến đồ thị hình sin là diễn biến âm mưu và mối tình Trọng Thủy - Mỵ Châu, đỉnh điểm của tấn bi kịch là “ánh gươm chớp sáng nghiệt ngã” mà người cha đã dằn đau đớn để giết chính đứa con gái yêu quý nhất của mình. Kết thúc bài ca là một tiếng thở dài đau đớn về số phận con người và mối tình ngang trái.

Tuy nhiên, với giai điệu và tiết tấu mạnh mẽ của thể loại rock, Dấu vết nghiệt ngã thực sự cũng chỉ là một câu chuyện mang tính chất tường thuật…

Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm cũng từng nhắc đến mối tình bi kịch này bằng một giọng khắc khoải hơn nhiều, như một nỗi niềm riêng về mối tình ngang trái:

Lông ngỗng bay như số phận giữa trời
Trọng Thủy đứng suốt đời không hết lạ
Vệt lông ngỗng con đường tình trắng xóa
Có ai hay thăm thẳm giếng không cùng?

Đến Chuyện thành Cổ Loa

Cũng dựa trên sự tích mối tình Trọng Thủy - Mỵ Châu, Chuyện thành Cổ Loa của nhạc sĩ Hoài An đã thực sự được nâng lên thành một trường ca giống như một vở bi kịch có đủ các cung bậc cảm xúc và kết cấu diễn biến câu chuyện theo điệu nhạc. Có thể chia Chuyện thành Cổ Loa thành năm trường đoạn chính:

Trường đoạn 1: Từ đầu tới “trận hùng anh tiêu tán quân thù bạo tàn”. Trường đoạn này lại có thể chia làm hai phần:

Phần đầu: Giọng tự sự trữ tình, tiết tấu chậm rãi, đều vừa phải thể hiện sự thanh bình giàu có của “nước Âu Lạc” và sự hùng mạnh về quân sự của “thành Cổ Loa cao ngất giữa trời xanh”. Dù mắc nạn binh đao, nhưng nhờ chiếc móng rùa vàng và sự giúp đỡ của rùa thần, vua An Dương Vương đã thắng trận, giữ gìn được độc lập và bình an.

Phần sau: Giọng kể, tiết tấu nhanh hơn, thể hiện sự yên vui sống trong hạnh phúc no ấm của người dân bỗng chùng xuống biểu lộ mối nguy hiểm cận kề cùng âm mưu thâm độc của giặc Triệu Đà đang ngày đêm tính kế thôn tính Cổ Loa.

Trường đoạn 2: Kết cấu của trường đoạn này gần giống trường đoạn 1. Cũng có thể chia làm hai phần với phần đầu là lời tự sự trữ tình ngợi ca vẻ đẹp diễm lệ của Mỵ Châu và mối tình lầm lỡ với Trọng Thủy.

Phần hai với tiết tấu nhanh hơn thể hiện sự yên vui, nhưng vẫn chùng xuống ở giai điệu cuối như một lời cảnh báo: Trong men say chiến thắng và hạnh phúc, vẫn không thể quên hiểm nguy rình rập.

Dù sao, đó cũng là một mối tình đẹp, khiến cho Âu Lạc có những “ngày vui rộn rã buổi bình minh”, “khắp chốn hân hoan” sống trong bình yên. Đó sẽ là một chuyện tình kết thúc có hậu bởi “tơ trời” xe lối, nếu như Trọng Thủy trong cơn hạnh phúc vẫn canh cánh bên mình những “nỗi niềm riêng”.

Cổ Loa thành - nơi chứng kiến mối tình ngang trái Mỵ Châu - Trọng Thuỷ. 
Ảnh: xalo.vn
 


Trường đoạn 3: Giọng thủ thỉ tâm tình, thể hiện tâm sự của đôi vợ chồng trẻ nhưng cũng là mưu sâu kế hiểm của Trọng Thủy. Một cách khéo léo, hắn đã moi được thông tin từ Mỵ Châu, từ việc Kim Quy giúp xây thành tới việc thần cho móng rùa làm lẫy nỏ “giữ biên cương”. Mỵ Châu cũng chỉ cho Trọng Thủy theo dấu vết lông ngỗng để tìm nàng nếu như (điều “nếu như” này Trọng Thủy đã biết chắc chắn sẽ xảy ra) “binh biến” xảy ra.

Cuối trường đoạn ba là bè thanh, giọng có vẻ oán trách giận hờn khi phải chia xa, cũng là oán trách “trái tim lầm lỡ để trên đầu” khiến vận nước lâm nguy: “Một người đem yêu thương trao hết con tim nào hay, một người tay trong tay nhưng nào quên việc nước?” Sau buổi chia ly, là ngay lập tức tới kiếp đoạn trường.

Trường đoạn 4: Nhạc nhanh, dồn dập. Tiếng tù và rúc, tiếng voi rú, ngựa hí, tượng trưng cho cảnh binh đao máu đổ. Sau nhạc dạo là đoạn điệp khúc lặp lại hai lần, nhạc vẫn tiết tấu dồn dập, gấp gáp thể hiện cảnh “trùng điệp đoàn quân tấn công thành Loa”. Không còn “móng thiêng rùa vàng”, nước Âu Lạc của vua An Dương Vương tan vỡ.

Gấp gáp theo điệu nhạc, An Dương Vương đưa con gái yêu chạy trốn. Vó ngựa gấp rút chạy về phương Nam, nhà vua nào hay Mỵ Châu ngồi sau vẫn rải lông ngỗng dọc đường làm dấu cho Trọng Thủy lần theo, vô tình cũng là làm dấu cho giặc truy sát vua cha.

Nhà vua chạy đến bờ biển, hết đường mà thuyền chẳng có, liền cất tiếng gọi thần Kim Quy: “Thần mau mau đến cứu ta!” Thần Kim Quy nổi lên mặt nước mà rằng: “Giặc ngồi ngay sau lưng nhà vua đó”. Nhà vua rút gươm chém Mỵ Châu.

Trường đoạn 5: Nhạc chậm rãi, buồn bi thảm như tiếng khóc than ai oán cho một tấn bi kịch, “xót thương một mối tình đoạn trường”, kết thúc là cái chết của hai kẻ si tình. Cuối bài hát là “lời ai oán ngàn sau” của mối tình Trọng Thủy - Mỵ Châu.

Truyền thuyết kể lại, khi An Dương Vương rút gươm chém Mỵ Châu, nàng quỳ xuống khóc mà rằng: “Con trọn tiết trung tín, chỉ là bị người đánh lừa. Chỉ mong sau khi chết, xin được hoá thành ngọc châu để tỏ tấm lòng này”.

Sau khi chém con gái, An Dương Vương cầm sừng tê văn theo Rùa thần xuống thủy cung. Máu Mỵ Châu chảy xuống nước, loài trai dưới biển nuốt vào bụng, kết thành hạt ngọc sáng.

Trọng Thủy đuổi đến nơi, thấy Mỵ Châu đã chết, thương khóc hồi lâu rồi đem xác về chôn ở Loa thành. Trọng Thủy nhớ tiếc Mỵ Châu, trở lại nơi Mỵ Châu trước kia thường hay trang điểm rồi gieo mình xuống giếng mà chết. Người đời sau hễ mò được ngọc trai ngoài biển Đông, nếu đem đến lấy nước giếng ấy mà rửa thì sắc ngọc sẽ sáng hơn.

Ngọc trai biển Đông sáng trong như tấm lòng trinh bạch của công chúa Mỵ Châu. Ảnh: greenlivingvn


Vĩ thanh:

Với nhiều người, tình yêu là lời thanh minh dễ thấu hiểu và thông cảm nhất cho mối tình Mỵ Châu - Trọng Thủy. Chỉ vì si tình mà nàng công chúa trong sáng không trải sự đời đã mắc phải mưu gian hiểm độc của những người làm chính trị. Cũng chỉ vì si tình mà nàng đã khiến đất nước lâm vào cảnh lầm than. Trong mọi lỗi lầm, nhẹ dạ cả tin là lỗi lầm cần được tha thứ hơn cả.

Nhưng liệu có thể đổ mọi lỗi lầm lên đầu Mỵ Châu, khi mà An Dương Vương chính là khởi đầu của tấn bi kịch, nhẹ dạ cả tin vào cái cớ cầu thân của Triệu Đà khiến nước mất nhà tan, phải tự tay mình giết hại con gái yêu?

“Sau lỗi lầm của An Dương Vương, tổ tiên ta phải trả giá bằng cuộc chiến đấu trường kì, gian khổ và quyết liệt hơn một ngàn năm, nhưng trong mọi trái tim nhân hậu, An Dương Vương - người có công dựng nên quốc gia Âu Lạc, dựng nên kinh thành Cổ Loa - vẫn mãi mãi được tôn kính. Ngàn năm còn đó, những đền thờ An Dương Vương” - Nguyễn Khắc Thuần.

Nhà văn Thái Vũ đã minh oan cho mối tình Mỵ Châu - Trọng Thủy rằng: “Tình tiết chung quanh việc con trai Triệu Đà - Trọng Thủy - sang ở rể để điều tra tình hình và đánh cắp bí mật quân sự, cùng với câu chuyện tình giữa Trọng Thủy và công chúa Mỵ Châu, thì đó có thể chỉ là truyền thuyết, do người sau tạo nên…”

“Khôn và dại như nhau khi ngã vào… tình yêu! Mỵ Châu vì quá yêu Trọng Thủy nên đã để lộ bí mật quốc gia - kỹ thuật nỏ thần - và rải lông ngỗng dẫn đường cho Trọng Thủy đuổi theo tìm mình nhưng chính lại là dẫn đường cho quân Triệu Đà đuổi theo dấu vết An Dương Vương”.

“Cái chết bi thảm của Mỵ Châu là kết quả của mối tình chung thủy đó. Nhưng nếu chỉ có một mình Mỵ Châu chung thủy và cái chết của nàng là “hết chuyện” thì chuyện tình chỉ dừng đến đó và người đời không ai nhắc nhở làm gì. Đến đây, vai trò Trọng Thủy nối tiếp sau cái chết của Mỵ Châu mới làm nên chuyện… Cảm tình muôn đời đối với riêng Trọng Thủy chính là vì vậy, và dường như người ta… bỏ lơ, quên đi vai trò phản bội của anh ta trước đó”.

Dù sao câu chuyện truyền thuyết lịch sử này cũng cho thấy một trong những dạng gián điệp chiến tranh rất sớm trong lịch sử Việt Nam, đồng thời cũng là bài học cảnh giác lớn cho muôn đời sau.
-----

Mỗi lần kể xong câu chuyện truyền thuyết về thành Cổ Loa, bà tôi vẫn ngâm bốn câu thơ của nhà thơ Tố Hữu, như một sự day dứt khôn nguôi về một mối tình ngang trái:

Tôi kể ngày xưa chuyện Mỵ Châu
Trái tim lầm chỗ để trên đầu
Nỏ thần vô ý trao tay giặc
Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu...

  • Tiểu Vũ

* Xin bạn vui lòng gõ tiếng việt có dấu