Trách nhiệm chưa rõ, công chức còn nhũng nhiễu

Tại bàn tròn trực tuyến Nhìn sâu vào cuộc cải cách hành chính: Nguyên nhân của những nỗ lực chưa thành công và khuyến nghị của Tuần Việt Nam hôm 22/9, các vị khách mời đều cho rằng, để cải cách thủ tục hành chính thành công phải xác định cho mạch lạc chế độ trách nhiệm của từng cá nhân công chức.

Thủ tục phải công bằng

Chia sẻ với các độc giả than phiền về các thủ tục rườm rà, ông Nguyễn Sĩ Dũng, Phó Chủ nhiệm VPQH dẫn một câu nói của người Mỹ: “Thủ tục là con đường dẫn tới tự do”.

“Thủ tục không nhất thiết là xấu. Thủ tục là cần thiết để triển khai các công việc. Thủ tục nhiều phản ánh các giao dịch giữa người dân và công vụ nhiều, và mỗi giao dịch phải theo quy trình nhất định. XH mà đời sống dân sự bé hơn, mà thủ tục hành chính nhiều hơn. Nói thủ tục xấu hay tốt phụ thuộc vào việc thủ tục đó có lợi cho ai”, ông Dũng nhấn mạnh.

“Tùy thuộc vào thủ tục có lợi cho ai và như thế nào. Thiếu thủ tục sẽ làm cho người ta mất tự do. Thủ tục sẽ tạo hành lang pháp lý để người dân thực hiện các quyền”, ông Vũ Phạm Quyết Thắng, Nguyên Phó Tổng thanh tra Chính phủ hưởng ứng.

Ông Nguyễn Sĩ Dũng, ông Nguyễn Đình Cung, ông Ngô Hải Phan, nhà báo Thu Hà và ông Vũ Phạm Quyết Thắng tại bàn tròn. Ảnh: Phạm Hải

Tuy nhiên, thực tế, như phản ánh của độc giả trong những lá thư gửi về VietNamNet và Tuần Việt Nam, không chỉ có câu chuyện thủ tục rườm rà, mà nhìn chung nền hành chính Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập. Có tình trạng “dân cần nhưng quan không vội, dân vội thì phải lội mà sang”.

Theo Viện phó Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương CIEM Nguyễn Đình Cung, thực trạng này bắt nguồn từ chỗ những người thực hiện. “Có quy định thủ tục nhưng còn đạo đức, tư cách, bổn phận, và tinh thần phục vụ người dân của các cán bộ, khiến cho quy trình bị đình hoãn”, ông Cung nói.

“Đôi lúc có sự không công bằng: cùng một thủ tục nhưng dân hết hạn không làm được gì, nhưng quan quá hạn không sao…”, ông Sỹ Dũng bổ sung.

Lí giải về thực trạng thiếu công bằng này, ông Cung cho rằng nó xuất phát từ sự không cụ thể, không rõ ràng và không có sự tiên liệu trước trong các thủ tục hành chính của ta. “Trong quy định nào cũng nêu rõ phải trả lời cho dân 5- 10 ngày sau khi nhận hồ sơ hợp lệ. Thế nhưng, thế nào là hồ sơ hợp lệ lại không nêu rõ. Làm chậm trễ, bất kì cán bộ công vụ nào cũng vin vào cớ hồ sơ chưa hợp lệ để tránh trách nhiệm”, ông Cung minh họa.

Do vậy, các vị khách mời đã khuyến nghị: Cần phải xây dựng một thiết chế để bảo vệ quyền của người dân để đảm bảo “thủ tục công bằng”, “thủ tục không thiên lệch” – đòi hỏi tiên quyết và là điều kiện cho một nền hành chính phục vụ và vì dân.

Phải lắp pin mới chạy tốt

Nhìn chung, các vị khách mời đều lạc quan vào kết quả mà đề án 30 có thể mang lại cho nền hành chính.

Ông Phan ví von, đề án như cuộc giải phẫu để biết bệnh thật của nền hành chính, giúp nhận diện được những cái hay, cái dở, những phức tạp trong thủ tục hành chính. Lần đầu tiên, các bộ, ngành, địa phương công khai thủ tục và quy trình một cách đầy đủ. Ông Phan cho hay, đầu tháng 10, Việt Nam sẽ công bố cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính.

Trước đây, ngay các cán bộ, công chức làm thủ tục nhưng cũng không hình dung được thủ tục hình hài ra sao, cách thức vận hành, phí, lệ phí như thế nào, ông Phan nói.

Mặc dù vậy, các vị khách cũng đều thừa nhận, đề án 30 chỉ là khởi điểm của cải cách hành chính. Đề án 30 chưa đủ để làm nên một nền hành chính chuyên nghiệp.

“Đề án 30 mới chỉ nhìn về quá khứ. Nhưng điều quan trọng không kém là phải nhìn vào tương lai, đảm bảo kết quả đạt được, thiết kế động lực, làm thế nào nâng cao và kiểm soát được chất lượng quy định thủ tục bằng các quy định cụ thể, rõ ràng, tiên liệu được”, ông Cung nói thẳng.

Là người trực tiếp tổ chức triển khai Đề án 30, ông Phan chỉ rõ: Đề án 30 chỉ là một trong rất nhiều giải pháp để thực hiện mục tiêu cải cách hành chính. Đề án chủ yếu có chức năng xem xét mọi quy định, từ đó khuyến nghị để tạo “thay đổi về chất các quy định về thủ tục”. Việt Nam có chương trình cải cách tương tự cho công chức, cho bộ máy, và được tiến hành đồng bộ.

Còn ông Nguyễn Sỹ Dũng thì cho rằng, cùng với đề án 30, cải cách hành chính đòi hỏi 2 yếu tố là: động lực và vấn đề chính trị của cải cách hành chính. Tuy nhiên, theo ông Dũng, cả hai yếu tố này, chưa thể giải quyết ngay được.

“Thiết kế động lực phục vụ dân, giống như lắp pin cho bộ máy hoạt động. Tạo được khung hệ thống thủ tục rồi giống như chúng ta đã có máy, có động cơ, nhưng mới chỉ giải quyết được vấn đề thủ tục. Việt Nam cần phải thiết kế được pin đồng bộ cho bộ máy. Theo đó, khuyến khích công chức phục vụ dân. Công chức phục vụ được nhiều thì được hưởng lợi nhiều. Hai là, cần phải xem xét vấn đề chính trị của CCHC. CCHC gắn với quyền của ai? Đây là vấn đề cực khó. Nếu không xác định quyền lực cho đúng, rất khó". Ông Dũng quả quyết.

Ảnh minh họa

Chức trách rõ thì không rối

Con người công vụ cũng là một trong nhiều vấn đề đã được các vị khách mời mổ xẻ kỹ lưỡng.

Theo ông Vũ Phạm Quyết Thắng: “Hiện nay, từ cấp Bộ trưởng, lãnh đạo tỉnh, huyện, xã đến từng công chức, bao nhiêu người thực sự biết mình làm gì, trách nhiệm đến đâu? Bao nhiêu người vượt quyền, bao nhiêu người tránh việc?” Bản thân việc vượt quyền, vượt tầm quản lý chính là làm dối thủ tục hành chính.

Do vậy ưu tiên hàng đầu là mỗi cán bộ, công chức phải biết mình có quyền gì, trách nhiệm tới đâu và làm cho đúng, cho hết. Mỗi người làm một cuộc cách mạng nhỏ và góp gió thành bão thành cuộc cải cách chung.

“Việc lắp pin vào cỗ máy chính là lắp cho người biết mình cử động đến đâu và làm cho chuyên nghiệp… Không biết làm việc, thì công chức có tốt cũng không làm được”, ông Thắng nhận định.

Để làm rõ thêm ý này, ông minh họa: Giống như trong bệnh viện, bác sĩ mổ không thể khám ngoại khoa và ngược lại bác sĩ ngoại khoa không thể cầm dao phẫu thuật. Cách thức về kĩ thuật, hộ lý là khác. Y tá kĩ thuật chích, lấy ven tốt hơn bác sĩ. Với nền hành chính công vụ cũng vậy, chức trách rõ thì không rối. Cần phân rõ quyền và trách nhiệm.

Có vẻ như ông Cung chưa thật đồng tình với ý tưởng đi vào từng con người công chức cụ thể. Theo ông Cung, cải cách phải xuất phát từ quy trình. Mọi chức trách, quyền hạn phải đi từ quy trình, từ đó xác định ai làm gì, làm thế nào.

“Có quy trình thiết kế tốt cho từng thủ tục và toàn hệ thống, thì sẽ không có chuyện vượt quyền, lạm quyền hay trốn việc. Những tồn tại hiện nay là “kết quả của một quy trình vừa thừa, vừa thiếu, vừa không cụ thể”, ông Cung nói.

Bàn tròn đã kết thúc sau hơn 1 giờ đồng hồ tranh luận, thậm chí có phần khá gay gắt song dường như các vị khách mời vẫn chưa tìm được tiếng nói chung trong việc xác định đâu là điểm đột phá để cải cách hành chính thực sự, từ quy trình hay từ động lực lợi ích cho công chức.

• Hoàng Phương (lược thuật)