Phần IV: Vai trò của Chính phủ

"Khi xem xét kĩ lưỡng và tổng quan sẽ thấy phạm vi và mức độ ảnh hưởng của chính phủ thật sự đáng ngạc nhiên” GS. Richard H.k.Vietor. sự kiện nóng

Trong phần này, độc giả Anh Minh giới thiệu tới độc giả một nội dung quan trọng của cuốn sách “Các quốc gia cạnh tranh như thế nào” của GS. Richard H.k.Vietor trường quản trị kinh doanh Harvard: Vai trò của chính phủ. Vì cuốn sách được viết rất chặt chẽ nên để tìm hiểu hiểu vấn đề một cách logic, mời bạn đọc xem lại các phần đã đăng tải.

Phần 1: Các quốc gia cạnh tranh thế nào?
Phần 2: Con đường và kịch bản
Phần 3: Chiến lược và cấu trúc phát triển của mỗi quốc gia

Cũng như các phần trước đây, khi trình bày về chiến lược, cấu trúc, sự phát huy các nguồn lực và sử dụng chúng một cách hiệu quả, tôi tin tưởng rằng, vai trò của chính phủ cũng rất quan trọng đối với phát triển kinh tế. Tất nhiên, có nhiều chính phủ hoạt động không thành công và gây ra những phương hại cho nền kinh tế hơn là các chính phủ hoạt động hiệu quả và thúc đẩy kinh tế phát triển. Quyền lực của chính phủ vẫn thường bị hiểu nhầm và thường không được sử dụng đúng đắn. Tuy nhiên, phát triển kinh tế đòi hỏi chính phủ tốt. Có nhiều điều một chính phủ phải thực hiện và một danh sách dài hơn những điều chính phủ có thể thực hiện để giúp phát triển kinh tế.

Bảo đảm an ninh

Đầu tiên, chính phủ phải đảm bảo được an ninh-cả an ninh nội địa và an ninh quốc tế để thị trường có thể hoạt động. Tội phạm có thể can thiệp vào những giao dịch của thị trường. Những tội phạm cá nhân có thể khiến cho đường phố trở thành nơi không an toàn và tội phạm có tổ chức có thể kiểm soát và bóp méo cả ngành thương mại. Ở Nhật, ví dụ, tổ chức jakuza đã can thiệp vào quá trình vận hành đúng đắn của việc quản trị doanh nghiệp và điều chỉnh thị trường giá cả bất động sản thời kì hậu kinh tế bong bong. Ở Nam Phi, vấn đề tội phạm cá nhân nghiêm trọng tới mức nó đã làm nản lòng các nhà đầu tư nước ngoài. Còn ở Nga, trong những năm 1990 đã diễn ra sự tan vỡ của cả hệ thống pháp luật và trật tự.

Có lẽ tồi tệ hơn vấn đề tội phạm là tình trạng bạo lực trong nước gây ra bởi những xung đột về tôn giáo hay văn hoá. Ví dụ gần đây nhất là ở Ấn Độ, nơi những người theo đạo Hindu và đạo Hồi thường xuyên tham gia vào nạn bạo lực chết người và trên quy mô lớn. Các nhóm khủng bố hay cách mạng cũng gây ra cản trở cho phát triển kinh tế, như tình hình ở Chechnya, Kashmir, Thổ Nhĩ Kì hay Arập Sauđi.

Tương tự, sự bất ổn về an ninh với các quốc gia bên ngoài cũng là vấn đề còn tồn tại ở một số khu vực. Mâu thuẫn giữa Ấn Độ với Pakistan, đụng độ liên tiếp giữa Israel với Palestine, và các cuộc chiến tranh của Iraq với Iran, Cô-oét và Mỹ đã phá huỷ các tiến bộ về kinh tế.

Thúc đẩy việc thực thi pháp luật

Thứ hai, Chính phủ phải có trách nhiệm tạo ra các hợp đồng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và thúc đẩy việc thực thi pháp luật. Mỗi quốc gia đều cần có một hệ thống lập pháp được người dân và các đoàn thể tin cậy, hệ thống này sẽ hoạt động để giải quyết các tranh chấp phát sinh giữa hai bên khi kí kết hợp đồng. Nếu như quyền sở hữu trí tuệ không được đảm bảo, ví dụ như ở Mexico hay Ba Lan (sau năm 1990), tín dụng không chắc chắn, thị trường bất động sản không hoạt động đúng chức năng và đầu tư bị thua lỗ. Các quốc gia cần một hệ thống thu thuế hoạt động hiệu quả. Hơn thế nữa còn cần một hệ thống toà án. Luật chứng khoán để thúc đẩy đầu tư, các quy tắc của ngành ngân hàng để đảm bảo cho các khoản tiền gửi và quan hệ hữu hảo giữa nhà nước liên bang và các tỉnh thành tất cả đều rất cần thiết để một quốc gia vận hành.

Chống đỡ rủi ro

Thứ ba, chính phủ phải chống đỡ được rủi ro-rủi ro thuộc tất cả các loại. Trong khi các thị trường có thể xử lí những rủi ro thông thường, chủ yếu thông qua hệ thống bảo hiểm thì chính phủ cần phải loại bỏ những rủi ro bất thường. Ví dụ sự sáp nhập trong thế kỉ 18 và các quy tắc môi trường, bảo hiểm y tế, quy định về cơ sở hạt nhân, bảo hiểm thất nghiệp và lương hưu trong thế kỉ hai mươi là một vài lĩnh vực mà chỉ có chính phủ, hoạt động như một thiết chế tối cao, mới có thể giải quyết được.

Quản lý nền kinh tế vĩ mô thông qua sử dụng chính sách tài chính và tiền tệ

Thứ tư, chính phủ phải quản lý nền kinh tế vĩ mô thông qua việc sử dụng chính sách tài chính và tiền tệ. Nhưng quan trọng hơn, chính phủ còn tạo ra, hợp pháp hoá và phân phối tiền tệ. Đây là vai trò mà mọi chính phủ đều phải đảm nhiệm. Thương mại không thể diễn ra và thị trường không thể hoạt động nếu không có một phương tiện trao đổi tin cậy. Khi tình trạng siêu lạm phát làm phá giá tiền tệ, như ở Brazil và Argentina, mức tăng trưởng lập tức dừng lại. Và ở những nơi mà cơ quan ngân hàng bị bào mòn, như ở Nga thời kì hậu Xô Viết, thương mại đã thay thế cho trao đổi cho tới khi một cơ chế tiền tệ hợp pháp được tái lập trở lại.

Thực hiện chính sách công nghiệp phù hợp

Và thứ năm, Chính phủ thực hiện những chính sách công nghiệp như kết quả ẩn và hiện của các lựa chọn kinh tế vi mô. Như đã miêu tả trước đó, hầu hết các chính phủ đều sử dụng thuế quan để quản lí thương mại và điều tiết đầu tư nước ngoài, vấn đề ngoại vi và cạnh tranh; và họ sử dụng các hình thức bao cấp để hỗ trợ cho các ngành và các công ty nhất định. Khi những biện pháp này tỏ ra hiệu quả, chúng sẽ hình thành nên một chính sách công nghiệp phù hợp. Tuy nhiên, thường thì, chúng gây ra những mâu thuẫn trong nội bộ, làm sụt giảm sản lượng và phân phối thu nhập kém hiệu quả.

Khi xem xét kĩ lưỡng và tổng quan sẽ thấy phạm vi và mức độ ảnh hưởng của chính phủ thật sự đáng ngạc nhiên. Không thể đạt tới mức tăng trưởng hay phát triển đáng kể nếu thiếu đi quyền sở hữu, hợp đồng, hệ thống tài chính vững chắc, nguồn cung tiền tệ ổn định, an ninh, các dịch vụ thuộc về cơ sở hạ tầng và các quy định độc quyền hợp lí, chăm sóc y tế, lương hưu và vấn đề ngoại vi.

Lợi thế so sánh

Trong chương tiếp theo, chúng ta sẽ xem xét quỹ đạo phát triển của một vài quốc gia quan trọng nhất trên thế giới. Trong một số trường hợp, chúng ta sẽ thấy chiến lược quốc gia và cấu trúc tổ chức phù hợp với nhau như thế nào, cũng như bối cảnh khu vực và thời đại. Trong trường hợp khác, chúng ta sẽ thấy một chiến lược thiếu hiệu quả (Mexico) hay một cấu trúc không thích hợp sẽ kìm hãm sự phát triển ra sao.

Chúng ta sẽ thấy những quốc gia lớn như Trung Quốc và Mỹ, được hỗ trợ bởi thị trường nội địa khổng lồ và những quốc gia nhỏ hơn như Singapore và Italy, nơi mà xuất khẩu rất quan trọng. Một vài quốc gia như Nam Phi giàu về tài nguyên, trong khi đó nước Nhật gần như phải nhập khẩu hết các đầu vào cho quá trình sản xuất. Một vài nước giàu về nguồn nhiên liệu (như Mexico và Arập Saudi) nhưng sử dụng không hiệu quả. Những nước khác, gồm Trung Quốc và Ấn Độ, phải nhập khẩu nhiên liệu và trả tiền cho điều đó nhờ thặng dư thương mại phi nhiên liệu.

Chúng ta sẽ thấy tầm quan trọng của các thể chế vững chắc-những thể chế có thể hoạt động hiệu quả. Đó có thể là những cơ quan quyền lực như Bộ Thương mại và Công nghiệp quốc tế của Nhật Bản trước đây và Quỹ Dự Phòng Trung Ương của Singapore hiện nay. Hoặc đó có thể là những thể chế không hiện hữu cụ thể nhưng có tầm quan trọng không kém, như những điều luật trong hiến pháp của nước Mỹ đảm bảo cho quyền tự do ngôn luận và sự tách biệt giữa nhà thờ và liên bang.

Chúng ta nên đặc biệt lưu ý tới khoảng thời gian cần thiết để xây dựng được những thể chế vững chắc và cách thức mà các quốc gia sử dụng hài hoà các nguồn lực-nhất là vốn và nguồn nhân lực. Và chúng ta nên nghĩ tới điều gì thúc đẩy tính hiệu quả trong mỗi trường hợp, bởi vì chính vấn đề năng suất trong dài hạn mới đảm bảo cho sự phát triển.

Khi chiến lược và cấu trúc bổ sung cho nhau, tăng cường các nguồn lực thiết yếu, sử dụng chúng có hiệu quả, và phù hợp với bối cảnh quốc gia và quốc tế, chúng ta sẽ nhận thấy mức tăng trưởng kinh tế thành công, và nhiều khi là vượt trội.

Độc giả Anh Minh

* Xin bạn vui lòng gõ tiếng việt có dấu