MỘT “SỰ LỰA CHỌN HƠI KỲ CỤC”?

Việc trao giải Nobel văn học cho Le Clezio – “người khổng lồ cuối cùng của văn chương Pháp”- đã nhận được những lời ca ngợi từ nhiều phía. Nhưng cũng có những ý kiến bày tỏ sự thất vọng.

Marcel Reich-Ranicki - nhà phê bình văn học nổi tiếng nhất ở Đức (được mệnh danh là “Giáo hoàng văn học Đức”) - cho biết ông “dĩ nhiên thất vọng” vì một lần nữa giải Nobel không được trao cho nhà văn Mỹ Philip Roth, “người xứng đáng nhận giải này từ nhiều năm nay”. Ông cho biết không thể đánh giá Le Clezio vì “chưa hề đọc tác phẩm nào của tác giả này” (!). 

Nhà phê bình văn học nổi tiếng ở Áo Sigrid Loeffler thậm chí cho rằng Viện Hàn lâm Thuỵ Điển đã có một “sự lựa chọn hơi kỳ cục”. Bà đánh giá các tiểu thuyết của Le Clezio tỏ ra “đơn điệu và tẻ nhạt” và cho rằng ông là một “nhà lãng mạn quá muộn màng”, người “coi trọng sự quan sát thầm lặng vẻ đẹp của thiên nhiên hơn là một thực trạng xã hội nào đó, điều hơi xa lạ trong thời đại và văn học chúng ta”. 

Theo bà, Viện Hàn lâm Thuỵ Điển Le Clezio có lẽ chỉ vì quá lâu rồi văn học Pháp không có tác giả nào được trao giải Nobel(!).

Nhà văn đầu tiên trong lịch sử được trao giải Nobel Văn học (năm 1901) chính là một người Pháp: Sully Prudhomme. Trước Le Clezio đã có 12 nhà văn Pháp được nhận giải này, trong đó có những tên tuổi vĩ đại như Romain Rolland(1915), Albert Camus(1957) hay Jean-Paul Startre(1964). 

Như vậy, Pháp là một trong những nền văn học có nhiều tác giả đoạt giải Nobel nhất. Tuy nhiên, nhà văn Pháp gần nhất trước Le Clezio đoạt giải Nobel đã cách đây 23 năm- đó là Claude Simon (1985). 

“Le Clezio thuộc loại nhà văn hạng ba”?

Theo “Sinh hoạt Tân báo”, nhà văn Trung Quốc Diệp Khuông Chính cho rằng LeClezio, người đoạt giải Nobel Văn học 2008 thuộc vào loại nhà văn hạng ba. Diệp Khuông Chính nói, ông đã đọc “Bút ký tố tụng” và “Tâm sự thiếu niên” của Le Clezio. “Đây là hai cuốn sách có ngôn từ rất đẹp, có lẽ các nhà thơ sẽ thích đọc hơn”, ông nói.

Việc các tác phẩm của Le Clezio sở dĩ được giới thiệu ở Trung Quốc cũng không chứng tỏ tác phẩm của ông có tác dụng rất lớn, mà là do công tác phiêndịch văn học Pháp ở Trung Quốc luôn luôn làm rất tốt. “Tôi cảm thấy, trong số các nhà văn Pháp, Le Clezio còn chưa bằng Marguerite Duras.”

“Tác phẩm của ông thuộc vào loại có thói quen thẩm mỹ thập niên 80 thế kỷ XX; có thể tinh thần văn học của ông thì tinh túy hơn nhưng giải Nobel thì vẫn được xét chọn theo lýtưởng văn học thập niên 70-80” – Diệp Khuông Chính nói. 

Nhà văn Doris Lessing giải Nobel văn học 2007 cũng thuộc loại nhà tiểu thuyết có nhiều người đọc ở Anh, nhưng về sau bà lại triển khai các tác phẩm xung quanh tiểu thuyết khoa học tưởng tượng; trên một ý nghĩa nào đó thì thế giới tinh thần của bà sau này chưa trưởng thành.

Diệp Khuông Chính cho rằng, trên thực tế mấy năm nay ảnh hưởng của giải Nobel văn học đang dần dần giảm đi. Thập niên 50, 60 thế kỷ trước, giải Nobel văn học được coi là cái cột chỉ hướng gió trong văn học, nhưng tới ngày nay nó chỉ là sự truy nhận nhà văn, như một tấm bia kỷ niệm, từ lâu đã mất ý nghĩa kim chỉ nam. 

Ngay cả các nhà văn từng có ảnh hưởng tới văn học thế giới trong hai chục năm nay cũng rất khó lọt vào mắt Hội đồng xét thưởng. Điều này có quan hệ với tuổi tác của các vị trong Hội đồng đó – một nhóm cụ già 70-80 tuổi, tư tưởng và thói quen đọc sách của họ vẫn dừng lại ở thế kỷ XX.

“Ngày nay giải Nobel văn học không còn là điều làm người ta hồi hộp đợi chờ nữa” Diệp Khuông Chính nói. “ Ai được trao giải này cũng thế cả, đều không có ảnh hưởng sâu xa đối với văn học thế giới. Còn rất nhiều các đại sư thực sự có ảnh hưởng sâu xa đối với văn học thế giới thì lại bị Hội đồng xét thưởng bỏ qua.” 

Ngày nay giải Nobel đã không thể gây ra sự chú ý nhiều như trước, chưa quá ba ngày là người ta đã quên chuyện ấy rồi” – ông bổ sung.

Diệp Khuông Chính (Ye Kuangzheng) là nhà thơ nổi tiếng, nhà phê bình văn học và nhà xuất bản độc lập. Sinh năm 1969, hiện ở Bắc Kinh. Từ 1986 tới nay đã đăng hơn 800 bài thơ, có tác phẩm được in trong “Thi tuyển nhà thơ thế hệ IV Trung Quốc” và khoảng 60 thi tuyển khác. Từng nhận một giải thưởng thơ của Đài Loan và hơn 10 giải thơ trong nước. Ngoài ra còn biên soạn nhiều sách văn học khác. 

Từ 1990 trở đi ông bắt đầu viết “Sách tâm linh trong đô thị”, có ảnh hưởng quan trọng về mặt biểu đạt thi ca Hán ngữ. Năm 2006 viết một loạt bài báo phê bình lịch sử văn hóa như “Văn học chết rồi ! Đã sang thời đại văn học tương tác”, “Tuyên ngôn phục hưng văn học Trung Quốc”, “Vì sao Khổng Tử khóc ?” ... gây ra một cuộc tranh luận ồn ào trong giới văn hóa, học thuật, là sự kiện văn hóa có tính cột mốc đầu thế kỷ XXI.

• Nguyên Hải(tổng hợp)