Đình công giảm 70%

Số liệu thống kê từ bộ Lao động- Thương binh và Xã hội cho thấy, năm nay cả nước xảy ra 216 cuộc đình công, so với gần 800 cuộc xảy ra vào năm ngoái thì số vụ đình công xảy ra chỉ bằng 30%. Các cuộc đình công thậm chí giảm rõ rệt về quy mô và độ căng thẳng, hầu hết với diễn biến ôn hòa và chỉ xảy ra trong thời gian ngắn.

Số cuộc đình công hầu hết vẫn diễn ra ở những doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với 157 cuộc, chiếm 72,6%. Xếp theo vùng, đình công chủ yếu diễn ra ở khu vực phía Nam với 155 cuộc, chiếm 71,7%. Xếp theo ngành, chủ yếu các cuộc đình công diễn ra ở các doanh nghiệp dệt may với 114 cuộc, chiếm 52,7%.

Theo nhận định từ bộ Lao động- Thương binh và Xã hội, người lao động tại một số doanh nghiệp đình công do phản đối việc tăng ca quá quy định hoặc doanh nghiệp không thực hiện đúng các cam kết về lương, thưởng... Tuy nhiên, lý do này không phải là nguyên nhân chính của tất cả các cuộc đình công diễn ra vào những năm trước. Năm 2007, 2008 cho thấy, ngay cả ở những doanh nghiệp thực hiện đúng pháp luật lao động thì người lao động cũng vẫn đình công.

Theo ông Phạm Minh Huân, Thứ trưởng bộ Lao động- Thương binh và Xã hội, những năm trước, cuối năm là thời điểm đình công tăng mạnh. Nếu như năm 2007 chỉ có hơn 500 cuộc đình công xảy ra thì tới năm 2008 số vụ đình công lên tới gần 800 vụ. Nhưng năm nay số vụ đình công lại giảm rõ rệt. Nguyên nhân chính được lý giải là do cung- cầu lao động năm nay bớt căng thẳng nên đình công diễn ra không còn gay gắt như những năm trước. Thị trường lao động khu vực phía nam, do vẫn khan hiếm lao động nên số lượng các cuộc đình công diễn ra nhiều hơn.

Cung-cầu lao động quyết định

Cuối năm 2008 và trong cả năm nay nền kinh tế suy thoái, nhu cầu sử dụng lao động dù đã tăng trở lại nhưng vẫn chưa thể phục hồi hoàn toàn. Một khảo sát nhanh từ mạng tuyển dụng nhân sự trực tuyến VietnamWorks.com cho thấy hầu hết người lao động đều cho rằng giữ được việc làm trong thời điểm này với mức thu nhập không đổi đã là rất tốt.

Trên góc nhìn về thị trường lao động với tương quan cung - cầu, thực tế này dễ dàng lý giải vì sao số lượng các vụ đình công năm nay lại giảm hẳn so với các năm trước, mặc dù tình hình thực hiện pháp luật về lao động chưa hoàn toàn được cải thiện nhanh như vậy. Việc thành lập tổ chức công đoàn cơ sở tại các doanh nghiệp cũng chưa nhanh đến mức tổ chức này có thể đại diện người lao động đứng ra đàm phán, hòa giải... để tháo ngòi nổ đình công từ trong trứng nước tại hầu hết doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài... Tất cả 216 cuộc đình công xảy ra năm nay đều không có tổ chức công đoàn lãnh đạo và hầu hết là trái luật.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Vụ trưởng phụ trách Trung tâm hỗ trợ phát triển quan hệ lao động cho rằng, đình công đang xảy ra ở những địa phương có nhu cầu sử dụng nhiều lao động. Bộ Luật lao động hiện tại chỉ quy định mức lương tối thiểu, điều kiện làm việc tối thiểu và khống chế mức trần thời giờ làm thêm. Nhưng ở những địa phương có nhu cầu sử dụng nhiều lao động, như TP .HCM, Đồng Nai, Bình Dương... do thiếu lao động, nên người lao động tự thấy mình có vị thế cao hơn và có quyền mặc cả với chủ sử dụng lao động để đòi quyền lợi lớn hơn quy định trong luật.

Nhưng điều dễ nhận thấy là người lao động hầu như không có vai trò "mặc cả" với chủ sử dụng về tiền lương, các chế độ đãi ngộ, thời giờ nghỉ ngơi... Trong khi việc thành lập tổ chức công đoàn ở các doanh nghiệp còn chậm và năng lực đàm phán, cơ chế đàm phán... của tổ chức công đoàn chưa tốt, người lao động chọn cách đình công để gây sức ép với chủ sử dụng lao động để đòi quyền lợi cao hơn quy định trong luật. Bởi "sức lao động cũng là một loại hàng hóa, nếu khan hiếm, doanh nghiệp khó tuyển thì giá cả sẽ được đẩy lên", ông Cường cho biết.

Tuy nhiên, thực tế này cũng cho thấy về lâu dài để giảm các cuộc đình công, ngoài các biện pháp tuyên truyền, thanh tra nhằm tăng cường thực hiện pháp luật về lao động, rất cần có những giải pháp vĩ mô nhằm cân bằng cung - cầu lao động. Nếu tạo được thế cân bằng tương đối về cung - cầu lao động thì tình trạng đình công sẽ được gỡ dần. Xây dựng được một cơ chế đối thoại và hỗ trợ đối thoại với một tổ chức công đoàn đủ mạnh để có thể đại diện được người lao động đàm phán với chủ sử dụng ở cấp doanh nghiệp cũng là điều tuy khó nhưng cũng phải làm.