Không hiệu quả, hệ thống sẽ phải thay đổi

Cho biết EU sẽ khủng hoảng nếu Czech không thông qua và Anh xem xét lại hiệp ước Lisbon, hai dân biểu của Nghị viện châu Âu khẳng định EU đánh giá cao vai trò của Việt Nam trong ASEAN.

EU: Nguy cơ khủng hoảng

- Hiện nay, châu Âu đang theo dõi những diễn tiến liên quan đến Hiệp ước Lisbon, nhất là khi đến thời điểm này, CH Czech là quốc gia duy nhất chưa thông qua. Vậy tương lai của tiến trình cải cách của EU và xây dựng một EU thống nhất sẽ ra sao?

Ông Csaba Ory: Đúng là đến thời điểm này Tổng thống CH Czech chưa kí quyết định phê chuẩn Hiệp ước Lisbon. Đây là quyết định cuối cùng để EU đi đến thực hiện Hiệp ước Lisbon. Tôi cho rằng, hiện nay, Tổng thống Czech đang suy nghĩ xem có thể kéo dài thời hạn ký phê chuẩn hiệp ước tới lúc nào.

Một vấn đề nữa là đầu năm 2010 tới đây, nước Anh sẽ tiến hành bầu cử. Nhiều khả năng, đảng đối lập hiện nay sẽ lên cầm quyền. Đảng này tuyên bố sau khi thắng cử sẽ tổ chức trưng cầu dân ý về hiệp ước Lisbon.

Nếu cả hai việc này diễn ra: Czech không phê chuẩn và Anh xem lại việc phê chuẩn hiệp ước Lisbon, thì sẽ là khủng hoảng ở châu Âu.

Nghị sĩ Csaba Ory và Béla Glattfelder là quan chức của đảng FIDESZ (Liên đoàn Thanh niên Dân chủ, đảng đối lập lớn nhất ở Hungary), thành viên Nghị viện châu Âu. 20 năm trước, ông Csaba Ory là một trong hơn 20 người tham gia Bàn tròn Đối lập để chuyển đổi chế độ ở Hungary. Ông cũng là người giúp cho việc tổ chức cuộc gặp của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng với ông Viktor Orbán, chủ tịch và là nhà kiến tạo chính sách của FIDESZ , chính đảng mà nhiều người dự đoán sẽ giành phần thắng trong bầu cử Quốc hội Hungary mùa xuân 2010 . 21 tuổi, ông Béla Glattfelder đã tham gia nghị viện Hungary. Hiện ông là nghị sĩ trẻ nhất của nghị viện châu Âu đã tham gia nhiệm kì thứ 2.

Tuy nhiên, qua thực tế cho thấy, các nước thành viên EU đã có bước tiến lớn trong quá trình hội nhập nội khối. Chúng tôi hi vọng Tổng thống Klaus của CH Czech sẽ đưa ra quyết định kí phê chuẩn Hiệp ước này, tạo điều kiện để tiến trình cải cách EU đạt được như mong muốn chung của người dân EU.

Ông Béla Glattfelder: Chúng ta cũng không nên nhầm lẫn rằng việc Czech chưa phê chuẩn Hiệp ước và Anh tính toán lại và rút khỏi Hiệp ước đồng nghĩa với việc Liên minh châu Âu sụp đổ. Ngay cả khi trường hợp xấu nhất đó xảy ra, EU vẫn tồn tại, và hoạt động như EU hiện nay.

Ông Csaba Ory: Việc phê chuẩn này liên quan đến chủ quyền của các nước thành viên và của cả khối EU. Điều này có nghĩa là, khi tham gia Hiệp ước Lisbon, chủ quyền của các nước thành viên bị giảm sút một chút, nhưng ngược lại tính hiệu quả của Liên minh châu Âu lại được tăng cường.

Hiện nay, CH Czech và Vương quốc Anh chưa đồng tình với một số điểm được nêu trong Hiệp ước Lisbon, khiến cho việc thực hiện bị trì hoãn. Họ vẫn muốn có một chủ tịch luân phiên 6 tháng một lần, và chưa muốn xây dựng một EU siêu nhà nước.

Điều quan trọng là hiện nay, đa số các thành viên EU đã đồng thuận và ra quyết định ủng hộ của mình.

Ngay cả trong nghị viện châu Âu, hiện nay, các quyết định được dựa vào số đông lá phiếu. Tuy nhiên, số đông của Nghị viện lớn châu Âu vẫn còn là điều lạ lẫm mà các thành viên chưa kịp làm quen và thích ứng.

Nghị sĩ Csaba Ory. Ảnh: Lê Anh Dũng

Tăng quyền của nước nhỏ

- Hungary trong quá trình quyết định có tham gia Hiệp ước Lisbon có gặp bất kỳ cản trở, lo ngại nào từ người dân trong nước?

Ông Csaba Ory: Ở Hungary, chúng tôi không tiến hành trưng cầu dân ý mà Quốc hội Hungary ra quyết định. Chúng tôi đồng thuận và Hungary là quốc gia đầu tiên trong EU phê chuẩn hiệp ước Lisbon.

- Là nước tầm trung, lại là thành viên mới trong khối EU, Hungary thấy hiệp ước Lisboncó phù hợp với lợi ích của các nước vừa và nhỏ thành viên?

Ông Béla Glattfelder: Với các nước vừa và nhỏ trong EU, Hiệp ước Lisbon có ý nghĩa quan trọng. Trước đây, trong một số vấn đề quyết định lớn như chính sách thương mại, nông nghiệp, kinh tế..., Quốc hội các nước nhỏ thành viên EU chỉ được có ý kiến, nhưng không được quyết định. Nếu Hiệp ước Lisbon được thông qua, Quốc hội các nước này có quyền tham gia quyết định về các vấn đề quan trọng như thương mại, kinh tế, nông nghiệp...

Chúng tôi mong việc thông qua Hiệp ước Lisbon sẽ giúp EU hoạt động hiệu quả hơn. Và trên trường quốc tế, EU có thể hiện thực hóa lợi ích chung tốt hơn.

Đối với Hungary, Hiệp ước Lisbon rất quan trọng, vì Hiệp ước có điều chỉnh liên quan đến người thiểu số. Hungary có 3 triệu người là dân tộc thiểu số ở châu Âu.

- Một trong những nội dung quan trọng của Hiệp ước Lisbon là huỷ bỏ quyền phủ quyết của các nước thành viên trong nhiều chính sách của EU. Là nước đầu tiên phê chuẩn, Hungary đã dung hoà  yêu cầu hội nhập khối với chủ nghĩa dân tộc và đòi hỏi về chủ quyền quốc gia ở trong nước thế nào?

Ông Béla Glattfelder: Hiện nay, EU có quy định với các quyết định ở UB của Nghị viện EU nếu nước thành viên nào thấy lợi ích quốc gia của mình bị xâm phạm thì có thể dùng quyền phủ quyết. Tuy nhiên, đến nay quyền phủ quyết này mới được sử dụng duy nhất một lần.

EU chủ trương mọi việc giải quyết trên cơ sở đồng thuận của các nước thành viên để hiện thực hóa các chính sách chung.

Việc lợi ích một nước bị xâm phạm vì quyết định của EU là thực tế. Trong Hội đồng châu Âu, có nước sẽ trở thành thiểu số khi bỏ phiếu và họ buộc phải chấp nhận.

May mắn là Hungary thường ở phái đa số. Tuy nhiên, cũng như trong mọi trận chiến, không thể lúc nào cũng là người chiến thắng. Điều quan trọng là chúng ta xem xét kết quả và lợi ích toàn cục.

Chủ tịch EU: Sẽ là người tốt nhất

- Theo Hiệp ước Lisbon, EU sẽ bầu chọn vị trí chủ tịch EU dài hạn và vị trí phụ trách chính sách đối ngoại đầy quyền lực cho toàn bộ 27 thành viên EU. Theo ông, ai có thể trở thành chủ tịch dài hạn đầu tiên của EU?

Ông Béla Glattfelder: Không có đảng nào chiếm đa số trong Nghị viện châu Âu. Do đó, cần có sự hợp tác thống nhất giữa các đảng để bầu Chủ tịch EU. Đảng nhân dân châu Âu chúng tôi là lớn nhất. Chúng tôi đang đứng trước trận chiến lớn.

Ảnh: Lê Anh Dũng

Ông Csaba Ory: Chúng tôi có cơ chế để bầu Chủ tịch EU. Sẽ có đàm phán, thống nhất giữa các Đảng trong EU. Đảng nhân dân châu Âu là đảng lớn nhất hiện nay sẽ thảo luận với đảng Xã hội để cử người đại diện. Nếu hai đảng không thống nhất được, hai đảng sẽ phải đàm phán với các đảng khác trong EU, để đưa ra quyết định chung.

Nói chung, sẽ có việc đàm phán để thống nhất ở nhiều cấp. Việc bầu Chủ tịch EU không phải qua bỏ phiếu thông thường.

- Với một Chủ tịch EU dài hạn, cơ chế điều hành, phân vai và phối hợp giữa Chủ tịch EU và UB châu Âu, Nghị viện châu Âu sẽ như thế nào?

Ông Béla Glattfelder: Việc bầu chủ tịch EU còn xa, và bây giờ quá sớm để nói ai sẽ là người đứng đầu EU. Điều quan trọng lúc này là Hiệp ước Lisbon liệu có được thông qua, sau đó là bầu chọn các Ủy viên của UB châu Âu, vấn đề ngân sách, xây dựng chương trình hành động của châu Âu và nhiều vấn đề nội bộ khác.

Dù người được bầu chọn giữ chức chủ tịch EU là ai, thì chắc chắn, đó sẽ là người tốt nhất.

ASEAN cân bằng quan hệ các nước lớn

- ASEAN cũng đang nỗ lực để thể chế hóa cơ chế hợp tác khu vực, cũng như xây dựng cộng đồng Đông Á. Liệu kinh nghiệm nào ASEAN có thể rút ra trong việc triển khai Hiến pháp ASEAN từ quá trình thể chế hóa hợp tác EU và Hiệp ước Lisbon?

Ông Csaba Ory: Với EU, ASEAN là đối tác hợp tác quan trọng. ASEAN là tổ chức thu được nhiều cảm tình của người dân EU. Từng quốc gia trong EU cũng có chính sách và xây dựng quan hệ tốt với từng thành viên của ASEAN cũng như cả khối ASEAN.

Tôi cho rằng, thành công lớn nhất của ASEAN là đã thành công trong xây dựng một cộng đồng chung trong điều kiện các nước thành viên có sự khác biệt lớn trong hệ thống chính trị và cơ cấu kinh tế.

Việc nhất thế hóa châu Âu là cả một quá trình dài. Để có được Lisbon, EU đã phải tốn 50 năm. Trong khi đó, chỉ trong 10 năm qua, ASEAN đã tiến rất nhanh, hơn cả EU.

Tuy nhiên, sẽ có những vấn đề không thể giải quyết trong ngày một ngày hai. ASEAN phải tập trung vào việc lựa chọn con đường đi tiếp theo như thế nào.

Việc xây dựng cộng đồng Đông Á là quyết định của các nước trong khu vực này. ASEAN với tư cách là một tổ chức kinh tế - chính trị quan trọng sẽ đóng vai trò lớn trong việc giữ cân bằng quan hệ giữa các nước lớn, trong đó có cân bằng với Trung Quốc.

Khi hệ thống không hiệu quả sẽ buộc phải đổi

Nghị sĩ Béla Glattfelder. Ảnh: Lê Anh Dũng

- Việc Hungary chuyển đổi hệ thống có ý nghĩa như thế nào với việc thúc đẩy hội nhập của Hungary vào EU?

Ông Béla Glattfelder: Điều có ý nghĩa lớn nhất là việc Hungary chuyển đổi hệ thống chính trị, từ nước xã hội chủ nghĩa thuộc Đông Âu sang nước dân chủ. Sự chuyển đổi này xuất phát từ việc hệ thống cũ không thể hoạt động được nữa. Khi thay đổi, chúng tôi đáp ứng tốt hơn các đòi hỏi của quốc tế, đối mặt được với các vấn đề của chính Hungary.

- Là những người trực tiếp tham gia và đóng góp vào quá trình chuyển đổi của Hungary sau chiến tranh Lạnh, trong đó, ông Csaba Ory còn tham gia vào Bàn tròn đối lập để chuyển đổi, các ông có thể chia sẻ những khó khăn mà các ông phải đối mặt, để đưa đất nước Hungary phát triển theo hướng hiện nay?

Ông Béla Glattfelder: Hungary vốn có truyền thống phong phú về dân chủ. Hệ thống chính trị một đảng của Hungary không phải do nhân dân Hungary muốn, mà do thế lực bên ngoài vào và dựng lên.

Khi Liên Xô tan rã, vấn đề dân chủ hóa đã được đặt ra ở Hungary. Câu hỏi then chốt là con đường nào để thực hiện nền dân chủ ấy? Có hai lựa chọn: bằng nội chiến, hệ quả tất yếu là đổ máu, và con đường hòa bình - lựa chọn của chúng tôi.

Các thể chế luật pháp đã hình thành. Lãnh đạo Hungary lúc đó đã không chờ đến lúc nhân dân buộc phải thực hiện đổi mới bằng vũ lực. Tốt nhất, các nhà cầm quyền và đại diện lực lượng đối lập ngồi lại, thống nhất về cách xây dựng nền dân chủ của Hungary.

Ông Csaba Ory: Thời điểm đó, chúng tôi thống nhất một điểm chung: chuyển đổi hòa bình. Khi đó, hệ thống cũ hoạt động không hiệu quả nữa, buộc phải thay đổi.

Những vấn đề quan trọng nhất của Hội nghị bàn tròn đối lập là tạo nên thể chế và hệ thống luật cho đất nước để chuyển đổi, đưa vào bản Hiến pháp mới những điểm mới phục vụ cho việc chuyển đổi... trong đó quan trọng nhất là đảm bảo những nhánh quyền lực độc lập: hành pháp, tư pháp và toà án độc lập.

Các bên thống nhất chừng nào chưa thực hiện tổng tuyển cử phổ thông tự do, không ai coi ai là bất hợp pháp, cả đảng cầm quyền và các lực lượng đối lập.

Ảnh Lê Anh Dũng

Từ ngày thực hiện bầu cử tự do, Đảng FIDESZ của chúng tôi đã 2 lần nắm quyền lãnh đạo và Đảng xã hội nắm quyền 3 lần. Năm tới, 2010, Đảng FIDESZ có nhiều khả năng sẽ nắm quyền. Như vậy, chúng tôi đã đảm bảo được một thể chế hoạt động ổn định, đất nước vận hành theo hướng như vậy.

Trước đó, năm 1956, Hungary đã từng có cuộc cách mạng. Tuy nhiên, hệ quả của cuộc cách mạng ấy là máu và nước mắt. Đến những năm 1988, 1989, chúng tôi nỗ lực để thay đổi thể chế bằng con đường hòa bình và đã thành công.

Sau 20 năm nhìn lại, chúng tôi thấy tiến trình đã vạch ra đã hiệu quả.

Uy tín chính trị của Việt Nam với EU

- Hungary được xem là cửa ngõ vào châu Âu. Trong khi đó, nhiều người châu Âu cũng xem Việt Nam là cánh cửa để vào Đông Nam Á và châu Á. Liệu hai cánh cửa này có thể cùng mở ra để kết nối EU và ASEAN như thế nào, nhất là trong vấn đề lao động, khi Hungary vốn nổi tiếng là khó khăn trong vấn đề xin visa, nhập cư và nhận lao động nước ngoài?

Ông Csaba Ory: Cơ hội dành cho hai nước Việt Nam và Hungary rất nhiều và lớn. Hai nước coi nhau là cánh cửa sổ mở vào khu vực mà hai nước là thành viên.

Tuy nhiên, vấn đề lao động và di cư là chuyện khác. Ngay trong lòng châu Âu cũng đang thảo luận về việc tự do di chuyển lao động giữa các nước thành viên. Sắp tới, EU sẽ đưa ra chính sách chung trong vấn đề này. Bởi lẽ, khi các nước thành viên không còn biên giới, quy định về lao động của một nước sẽ ảnh hưởng đến toàn EU.

Cá nhân tôi ủng hộ hướng nên ưu tiên cho lao động các nước trong EU hơn là người bên ngoài EU. Cũng như một quốc gia, bao giờ chúng ta cũng phải bảo vệ lực lượng lao động của mình hơn là lao động nước ngoài. Đó âu cũng là điều bình thường.

Hiện nay, nhiều người Việt Nam đang làm việc tại Hungary. Sau 5 năm, họ được hưởng các quyền như người bản địa.

Ông Béla Glattfelder: Cũng phải nói thêm, nhiều người Việt Nam từng học tập tại Hungary. Họ đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển quan hệ song phương hai nước.

Hungary rất vui mừng được là cửa ngõ rộng mở để Việt Nam mở rộng quan hệ với EU.

Và ở Đông Nam Á, chúng tôi mong Việt Nam sẽ là đối tác chiến lược của Hungary. EU đánh giá cao vai trò đang tăng của Việt Nam trong ASEAN. Có thể nói, với EU, Việt Nam là nước có uy tín chính trị lớn.

Hiện nay, chúng tôi khuyến khích các DN Hungary điều chỉnh để tạo sự cân bằng ở châu Á, tính toán lại địa chỉ đầu tư, và Việt Nam là gợi ý đầu tiên. Chuyến thăm của chúng tôi cũng không nhằm mục đích nào khác là thúc đẩy mối quan hệ này tiến lên.